Sau hơn hai phút phát biểu của chủ nhà, đến lượt mình, Thủ tướng Phan Văn Khải, thay vì nhìn thẳng vào ống kính truyền hình và phát biểu, đã đọc một bản văn được viết sẵn mà ông vẫn mân mê trên tay từ đầu cuộc họp báo. Ông đọc từng câu, dừng lại để chờ người thông dịch, và đọc câu kế tiếp. Bản văn được đọc trong 6 phút, kể cả thời gian thông dịch.

Trong lịch sử tiếp tân và họp báo của tổng thống Hoa Kỳ với những người lãnh đạo nhà nước tại Nhà Trắng của hơn hai trăm năm nay, có bao nhiêu vị phải đọc phát biểu của mình từ một bản văn cầm tay như thế, và đọc trước ống kính truyền hình của những cơ quan thông tấn lớn nhất thế giới? Trong suốt thời gian ông Khải đọc bài, Tổng thống Bush nhìn ông chăm chú, với một nụ cười rất lạ. Ai ở Mỹ đủ lâu thì sẽ không chịu được kiểu cười như thế của người Mỹ.

Làm người lãnh đạo của một nhà nước độc đoán như Việt Nam, ông Khải chắc hẳn không phải gặp gỡ thường xuyên với báo chí và dân chúng. Sự vụng về của ông ngày hôm qua chứng minh điều đó. Vài ngày trước chuyến đi, cựu đại sứ Mỹ tại Việt Nam, ông Peterson, đã có nói đến việc chuẩn bị cho sự xuất hiện đầy ấn tượng của Thủ tướng Khải trước giới truyền thông quốc tế. Sự chuẩn bị này rõ ràng đã không được làm đến nơi đến chốn. Điều này cho thấy luôn sự yếu kém của những người cộng sự của ông.

Khi một nguyên thủ quốc gia, một lãnh đạo chính phủ ra nước ngoài, họ đại diện cho cả hệ thống văn hóa chính trị của quốc gia đó. Những hiệp ước, những thỏa thuận là quan trọng, nhưng quan trọng hơn vẫn là những ấn tượng mà họ để lại với nước chủ nhà. Cái ấn tượng mà Thủ tướng Phan Văn Khải và những người cộng sự của ông để lại sau buổi họp báo hôm qua là ấn tượng của một văn hóa chính trị máy móc, vụng về, cũ kỹ.

Việt Nam cần một chuyến đi khác, của một thủ tướng khác, để xóa đi cái ấn tượng không mấy đẹp đẽ này. Và tiêu chuẩn đầu tiên để lựa chọn vị thủ tướng như thế phải là: biết phát biểu trước ống kính truyền hình vài phút mà không cần nhìn vào một bản văn viết sẳn!

Nếu không thì mất mặt lắm!

Không đề #2: Sau đây là lời phát biểu của Tổng thống Bush được thông dịch lại cho Thủ tướng Phan Văn Khải:

…Xin cám ơn ông đã có những (kí…à) cuộc thăm viếng rất là tích cực…
Chúng ta đã bàn rất nhiều về nhiều đề tài khác nhau…
Chúng ta đã bàn về (kí…à…) quan hệ kinh tế…
Và tôi đã thấy, nhận thấy rằng kinh tế của Việt Nam rất là tăng trưởng…
Và chúng tôi có nói đến cái ý kiến của chúng tôi là mong muốn được Việt Nam gia nhập WTO…
Và chúng tôi (à…) muốn (à…) có nói về những vấn đề an ninh và (kí..à…) những (kí…à…) sự ủng hộ chung của đôi bên (à…) về an ninh…
Chúng tôi nói (à…) bàn về những vấn đề nhân đạo…
Như ngài Thủ tướng có nói về những vấn đề mà chúng tôi hỗ trợ như chương trình bài trừ HIV/AID, và ông đã có thông báo cho chúng tôi biết kết quả…
Chúng ta đã ký một (kí…à) hiệp ước…(à…) có thể nói là lịch sử về tự do tín ngưỡng…
Cuối cùng chúng tôi cám ơn ngài Thủ tướng đã giúp đỡ chúng tôi tìm kiếm những người mất tích trong chiến tranh…
Điều này rất là xoa dịu cho những người dân Mỹ đã có những cái thông tin về một cái…lịch sử đáng buồn của gia đình họ…
Và ông Thủ tướng đã có nhã ý mời tôi sang thăm viếng Việt Nam và chúng tôi sẽ sang năm hai ngàn lẻ sáu…
Và tôi rất trông đợi cái ngày thăm viếng đó, và cùng tham gia hội nghị APEC…
Dạ…xin chào mừng Thủ tướng…

Ông Khải - nếu ông không biết tiếng Anh - đã phải nghe lời phát biểu của tổng thống Hoa Kỳ với một ngôn ngữ luộm thuộm, gãy vụn, nửa Tây nửa Ta như thế.

Người ta cũng có thể suy đoán tổng thống Mỹ không ăn nói ngượng ngập, lổm cổm như vậy. So sánh với bản dịch sang tiếng Anh súc tích, thông suốt phần phát biểu của Thủ tướng Khải, người ta có thể thấy rõ rằng có cái gì đó không ổn. Nếu người thông dịch sang tiếng Việt là của Nhà Trắng thì phía Mỹ đã không có sự tôn trọng xứng đáng đối với quốc khách của họ. Nếu người này thuộc phái đoàn của Thủ tướng Phan Văn Khải thì lại thêm một yếu kém không thể chấp nhận được.

Ngoại giao, xét cho cùng, cũng chỉ là những chuyện xem ra vặt vãnh như thế.

Xem video Cuộc họp báo của Thủ tướng Phan Văn Khải và Tổng thống Bush