Đường về quê

Tản mạn một chuyến đi (1)

Chẳng như những lần đi xa khác lần này dường như không có những cân nhắc, chỉ sau một thoáng suy nghĩ mình đã chuẩn bị khăn gói lên đường. Đây là lần thứ hai trong đời đi xa phải xin phép chính quyền địa phương để được qua biên giới. Lần trước, có được hay không cũng chẳng sao; đi chơi hè thì có gì phải suy nghĩ nhiều.

Hai ngày đợi người ta có cho phép là hai ngày suy nghĩ; ừ, có làm cái quái quỷ gì mà không được phép; cũng có thể người ta lầm tên và bảo mình nên ngồi yên một chỗ đừng xin xỏ gì nữa, mất công; cũng chẳng làm sao đoán được? thôi, nghĩ nhiều làm gì, chỉ thêm mệt và buồn bực!

May quá, không ai lẫn lộn lần này.

Đã yên chỗ trên chuyến bay đêm sang London, đầu óc lại bắt đầu làm việc quá độ. Ba mươi năm, tang mẹ, gia đình, xóm, làng, người xưa, cảnh cũ thi nhau xoay tròn trong trí óc, tâm tư. Máy bay ngừng ở London khi đầu óc mình vật vờ, nửa mơ nửa tỉnh. Cả cánh ba của phi trường Heathrow không có được một ghế dài hay phòng cho thuê để đặt lưng vài giờ trước chuyến bay sắp đến. Kỳ thật, cái khó chịu của người Bắc Mỹ đã quen với cái dễ chịu vật chất của xã hội tiêu thụ, xã hội hưởng thụ, khiến mình cứ ngỡ đang ở một phi cảng nhỏ ở Đông Âu. Tưởng vậy thôi chứ cả đời đã khi nào đến Đông Âu!

Hơn mười hai giờ cuồng chân trên chiếc 747, phi hành đoàn cho biết là mình sắp xuống đến Bangkok. Đi vòng quanh cảng, nhìn hàng quán, nhìn người qua lại, ngồi uống bia, quan sát và so sánh một chút mình thấy ngay một số mâu thuẫn. Phi trường của một nước đang phát triển ở Á châu thoáng, sạch, nhiều tiện nghi hơn cả nơi đã có nền công nghệ phát triển có tầm cỡ từ hơn nửa thế kỷ. Ở đây cũng có quầy viết điện thư và vào mạng. Nghĩ thế này thì anh bạn Thịnh lại bảo là nô lệ máy móc, hay đề cao kỹ thuật. Không phải thế, đây chỉ là một ghi nhận nhỏ trong chuyến đi xa không giống những chuyến đi xa khác. Việc làm sau cùng trước khi bước vào máy bay đi chặng đường chót là một cảnh giác rõ rệt: quăng TL, một tờ báo tiếng Việt in ở Pháp, vào sọt rác của quán nghỉ.

Máy bay đã hạ thấp trên vùng trời Sài Gòn. Cảm tưởng của người xa xứ như thế nào khi nhìn thấy xa xa, hàng hàng lớp lớp, mái với nóc, nhà lẫn vào cao ốc, đường xá chi chít? Quên hết cả rồi. Phố xá Sài Gòn không có một thứ tự sắp xếp nào từ trước hay bây giờ Sài Gòn mới mang mang vẻ hỗn nháo thế này? Thư thả đã, vẫn còn ở tít trên cao. Đợi đặt chân xuống đất rồi tính. Bên dưới bầu trời này là không gian mà mình đã lớn lên suốt thời niên thiếu. Không thấy nôn nao, cũng chẳng thấy bùi ngùi, thật khó hiểu được cái khoảng trống ngay trong lúc này; một thoáng thế thôi, phải chuẩn bị mặt mũi vào khai báo với chức quyền phi cảng. Mặt khó thương, trả lời không đúng ý chỉ làm mất thêm thời gian của nhà chức trách và làm acid dạ dầy tuôn chẩy không đúng lúc.

Cầm tờ khai nhập cảnh, xếp hàng đợi để được trình báo, giữ tinh thần bằng lặng cũng không dễ khi người khách ngay trước mặt vừa được mắng nhiếc, mời sang một bên quầy, làm lại tờ khai báo.

- Anh tên gì?

- Thưa ông, Giang, Nguyễn Bắc Giang.

- Anh sinh ở đâu?

- Thưa ông, Hà Nội ạ!

- Thế anh sẽ ở đâu? sao không ghi vào?

Cũng như anh khách đi trước, tuy nhẹ tội hơn, tôi cũng được ông công an cho đứng sang một bên điền câu trả lời thiếu sót. Hay thật, tiểu sảo thật. Mười một câu hỏi, xếp thành mười. Người làm mẫu đơn khai đã đạt chỉ tiêu. Ông công an có lẽ đang cười thầm sau đôi mày chau “Việt kiều dốt thật; có thế mà cũng không làm được”. Với tỉ lệ run rẩy của khách viễn phương thế này viên chức biên giới đáng xướng danh “người tốt, việc tốt”. Có lẽ ở biên giới nào cũng thế, người xếp hàng luôn luôn là những người hiền hòa nhũn nhặn, ít tranh cãi, nhăn nhó như như ở siêu thị hay phố xá buôn bán. Công an phi trường tựa như sư trên chùa, có hỏng cũng vì phật tử diễn đạt sai chữ “trọng Phật kính Tăng”; viễn khách tiếp tục thói quen mãi lộ cùng lúc ta thán nạn tham nhũng và rất tự nhiên quên bẵng đi tội vị kỷ hối lộ của ai kia. Vẫn còn rất nhiều ích kỷ tệ hại tương tự, trì trệ con người, không giúp xứ sở tiến nhanh được.

Ngoài những cái trượt vuột nhỏ dễ bỏ qua, người đã đi lại Việt Nam nhiều lần hẳn thấy rõ sự thay đổi trong cung điệu làm việc ở phi trường Tân Sơn Nhất. Giấy khai báo đã đơn giản đi nhiều; không còn thấy bảng cảnh giác khách “Không được đưa tìền kèm theo Passport” như ngày xưa; việc kiểm tra cũng nhanh hơn, ít hoạnh họe cửa quyền. Tuy thế các ông công an vẫn còn dùng những kỹ thuật “làm run” như khám giấy người trước mà mắt vẫn nhìn người sau, thăm dò thì ít mà dọa thì nhiều. Tất cả cho nền an ninh quốc gia hay tất cả cho sự bền vững của Đảng?

Lấy hành lý xong, lòng khấp khởi chờ nhìn thấy lại Sài Gòn; chờ nhìn xem thay đổi; chờ cảm giác, ấn tượng ban đầu. Kéo vali ra sân, đi vội theo người bạn đến đón. Mắt nhìn không định hướng. Tai cũng không ghe tiếng gọi mời chào.

- Ê! anh kia.

Vẫn đi giữa nắng.

- Ê! anh kia để xe lại.

Lại đi tiếp, không có âm thanh nào rõ ràng cả. Người đàn ông bên cạnh, tay với hành lý của mình, lên tiếng

- Dạ để em xách lên xe cho.

- Không sao, tôi xách được.

Tiếng nói sau lưng chợt cường điệu hơn

- Eh! Stop here. You! Leave the cart back here.

Đàn bò vào thành phố

Giọng Mỹ cố gắng của anh bảo vệ nói với người ngoại quốc da vàng cho tôi hiểu là mình không được đem xe đẩy ra khỏi thềm xi măng. Xấu hổ! người đòi xách hành lý là anh tài của người bạn đến đón. Việt kiều “hồi hộp” thật, rõ chán!

Xe rời khỏi sân bay qua một vài khu phố Sài Gòn trên đường về Thủ Đức. Xe gắn máy nhiều ơi là nhiều. Người ở đâu mà nhiều thế? Bụi bậm trên đường như chưa từng thấy, ngay cả những lần đi cắm trại ở vùng hẻo lánh của Bắc Mỹ hay thôn dã quanh Sài Gòn hơn ba mươi năm trước.

Xe trên phố không có một lề luật nào nhất định. Luật giao thông ở đây là do người lái, lách, lạng tự biên tự làm ngay trên yên xe, ngay trên tay lái theo yêu cầu thời vụ. Xe đang trên cầu Sài Gòn, nhìn về chân cầu, bên bờ Bắc là cả một khu tân lập toàn những ngôi nhà gạch lợp mái đỏ không khác gì miền Nam California. Tiếng còi xe inh ỏi kéo giật mình trở lại với thực tế trên cầu, thực tế Việt Nam. Trước mặt là một đoàn xe gắn máy len lách vào giữa xe chở đất, xe du lịch chạy ngược về hướng Sài Gòn.

- Cái gì vậy em?

- Cảnh sát giao thông đang chận bắt dưới chân cầu. Xe gắn máy phải chạy ở tuyến bên trong. Mấy ông này chạy cùng đường với xe hơi nên phải quay đầu lại.

Dọc theo xa lộ, bây giờ mang tên Hà Nội, mình không tìm thấy một hình ảnh quen thuộc của con lạch ngày xưa đã cùng bè bạn đi bơi bì bõm, cũng không còn nữa những khung cảnh của con đường đến đất trại Suối Tiên hay đồi Bác sĩ Tín. Hôm nay, hai bên xa lộ là quán ăn lẫn với khu kỹ nghệ và các cao ốc mới. Bụi đỏ phủ dầy lên mái nylon của hàng xén dọc đường; ông quán nằm trên võng mặc kệ tiếng còi xe, ô nhiễm, cái nóng ban trưa, lim dim như kệ cả cuộc đời. Cái tháp nước ở đầu xa lộ bây giờ thành bảng quảng cáo “Chai khổng lồ, giá tí hon” của hãng Pepsi Cola. Xe đến đầu ngã tư Thủ Đức, hai bên đường khẩu hiệu to tướng nhắc nhở “Xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là nghĩa vụ thiêng liêng của mỗi người dân”. Chỉ một đoạn ngắn xa lộ Hà Nội đã bày rõ những biểu trưng của nền kinh tế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa.

Xe qua một đoạn đường đất gập ghềnh vào đến xóm nhà người em. Cờ tang ủ rũ, qua cổng sắt là ảnh Mẹ già gầy yếu trước áo quan khói hương mờ mịt.

- Ba mươi năm mới gặp lại anh! Lại gặp như thế này!

Nhà quê giữa lòng đô thị

Ôm nhau, anh em nước mắt ngậm ngùi! Nước mắt đoàn viên lẫn nước mắt chia ly khóc Mẹ. Mẹ già nằm yên bình ngủ giấc ngủ ngàn thu. Mặt người bình thản như đã từ lâu đợi giờ yên nghỉ, không bàng hoàng, không còn bụi trần vướng bận.

Những ngày đầu trở lại Sài Gòn là những giờ phút đắm chìm trong đời sống văn hoá của gia đình đang có đại tang, không khí lúc nào như cũng vẳng tiếng kinh câu kệ. Ni sư, họ hàng, bè bạn, hoa quả, trầm hương, tiến nước, dâng cơm, chăm chú nghe lời cầu nguyện là hình ảnh và sinh hoạt suốt những ngày trước giờ hoả táng.

Tiếng kinh tụng niệm cùng với mùi hương khói bên bàn thờ bắt đầu cho một ngày mới; bên ngoài, sinh hoạt đã nhộn nhịp trước cả ánh ban mai.

Ghi lại vào tháng 2, 2002

© DCVBlogs