Truyền thông điện tử: Sức mạnh - Hệ lụy - Trách nhiệm
Quốc Hưng
Kính chào anh chị em thành viên báo điện tử Đàn Chim Việt cùng quý vị thân hữu và thính giả,
Ngày hôm nay chúng ta vui vẻ tham dự đại hội hàng năm của Đàn Chim Việt. Xin cảm ơn ban tổ chức đã hoạch định và chuẩn bị mọi việc một cách hết sức chu đáo. Đã có không ít tác giả ngoại quốc bỏ công sức nghiên cứu đề tài này và cung cấp những số liệu và thực tế rất xác đáng. Bài thuyết trình này chỉ đóng vai trò tổng kết một số nghiên cứu quý giá có trước và kết hợp với một số ý kiến cá nhân mang tính chủ quan của tôi.
1. Sức mạnh của truyền thông điện tử
a. Sức mạnh truyền tải tin tức:
Kính chào anh chị em thành viên báo điện tử Đàn Chim Việt cùng quý vị thân hữu và thính giả,
Ngày hôm nay chúng ta vui vẻ tham dự đại hội hàng năm của Đàn Chim Việt. Xin cảm ơn ban tổ chức đã hoạch định và chuẩn bị mọi việc một cách hết sức chu đáo. Đã có không ít tác giả ngoại quốc bỏ công sức nghiên cứu đề tài này và cung cấp những số liệu và thực tế rất xác đáng. Bài thuyết trình này chỉ đóng vai trò tổng kết một số nghiên cứu quý giá có trước và kết hợp với một số ý kiến cá nhân mang tính chủ quan của tôi.
1. Sức mạnh của truyền thông điện tử
a. Sức mạnh truyền tải tin tức:
 |
| Quốc Hưng, Westminster, CA, USA (29/09/2007) Nguồn: DCVOnline |
Trong thế kỷ 21, báo chí đã trở thành một lực lượng biết thay đổi theo tình hình và thích nghi với môi trường đang thay đổi. Từ việc báo được in từng tờ cho đến cách in sử dụng kỹ thuật quay, từ máy linotip cho đến máy in đặt vừa trên bàn, từ đen trắng sang in màu và bây giờ là từ báo giấy sang báo điện tử. Báo chí tiếp tục là phương tiện duy nhất chỉ thuần túy có tin tức, những thông tin luôn có thể được xác minh, chính xác, công bằng và để tìm ra sự thật. Một tờ báo điện tử có những ưu điểm sau:
- Các tờ tuần báo có thể hoạt động như các nhật báo mà không phải tốn thêm nhiều chi phí.
- Các tờ báo không còn bị giới hạn bởi 12, 24 hay 48 trang.
- Hình ảnh và màu sắc không còn bị giới hạn bởi vị trí và không gian trên tờ báo.
- Đường dẫn đến các trang web cung cấp tin tức chi tiết hơn và bối cảnh rõ ràng hơn.
- Các tờ báo và những tài liệu lưu trữ của nó là có thể tìm được.
- Các tờ báo có thể phát tin mọi nơi, mọi lúc thông qua tin nhắn qua điện thoại di động, cạnh tranh với đài phát thanh trong việc đưa các tin tức nóng hổi.
Những đổi mới trong công nghệ thông tin đã đưa thế giới đến với một kỷ nguyên của các phương tiện truyền thông dân chủ, trong đó hầu như tất cả mọi người đều được tiếp cận tin tức và thông tin, và trở thành những người sáng tạo và đóng góp cho ngành công nghiệp báo chí. Nhờ đó, ngày nay, tin tức được truyền đi theo những cách thức phi truyền thống với những hệ quả không thể đoán trước được. Mối quan hệ giữa giới truyền thông truyền thống và công chúng đang thay đổi, một xu hướng mà những chuyên gia về thông tin này gọi là “We Media” (Chúng ta - Giới truyền thông).
“We Media” để mô tả hiện tượng đang xuất hiện là khả năng tiếp cận mang tính toàn cầu nội dung từ những nguồn vô tận, những nội dung cho phép tăng cường sự tham gia của công chúng vào lĩnh vực tin tức và thông tin có ảnh hưởng tới xã hội. We Media cũng bao gồm sự xuất hiện khắp nơi của các phương tiện truyền thông cá nhân, kích thích sự kết nối thông tin hiệu quả nhất - lời nói. Tính đến cuối năm 2005, hơn 2 tỉ người, gần 1/3 dân số thế giới - đã có điện thoại di động. Gần 800 triệu điện thoại di động được bán ra mỗi năm trên khắp thế giới. Đến năm 2008, ước tính có khoảng 600 triệu người có thể ngay lập tức có được thông tin của các sự kiện nhờ có các camera kỹ thuật số tinh vi, trong đó phần nhiều là nhờ tính năng của những chiếc điện thoại di động của họ. Là một ngành công nghiệp, Internet phát triển nhờ các hoạt động nghiên cứu và tìm kiếm “những công nghệ mới tiếp theo” và lại một lần nữa bước đột phá về khoa học kĩ thuật đã tạo ra nó. Sự bùng nổ của đường truyền băng thông rộng kết hợp với các công nghệ điện thoại mới đã đem lại cho chúng ta những chiếc điện thoại di động có khả năng chụp, truyền tải hình ảnh và đang trở thành một “trò chơi” cũng như trở thành “những nhân tố làm thay đổi thế giới”.
Những công cụ này tạo ra một “thế hệ thông tin toàn cầu” có khả năng chưa từng có để tạo lập, sản xuất, chia sẻ và tham gia vào những gì đang diễn ra của cuộc sống. Mạng lưới toàn cầu cho phép con người đưa tin tức, suy nghĩ, ý tưởng và hình ảnh đi bất cứ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào.
Biểu hiện quan trọng nhất của We Media là sự tham gia. Tất cả mọi người đều là một phần của câu chuyện. Tất cả mọi người đều có ảnh hưởng.
Google là một biểu hiện của hiện tượng này. Công cụ tìm kiếm trên Internet không chỉ tổ chức thông tin của thế giới mà còn cho phép các cá nhân kiểm soát các thế giới của họ. Họ được trang bị để tìm kiếm và tìm thấy thông tin mà cá nhân họ cần và để hành động. Sự tiếp cận với tin tức và thông tin của cá nhân không còn bị quyết định bởi những tập đoàn hùng mạnh có quyền và tiền để thống trị việc truyền tin.
Các trang nhật ký web là một biểu hiện khác. Những trang ghi chép trực tuyến này liên kết các cá nhân trên khắp thế giới và ý tưởng của họ lại với nhau.
Các blog thu hút được sự quan tâm của độc giả thông qua những bài viết về các vấn đề nóng hổi liên quan đến chính trị, công nghệ, và các lĩnh vực khác.
Các blog cũng có thể khiến tin tức có một phẩm chất mà trước đây hiếm khi xuất hiện trong các tạp chí viết: đó là tính minh bạch.
Hiện nay, để thâm nhập thị trường này, rào cản tài chính gần như bằng 0. Bất kỳ ai có thời gian và có tài năng đều có thể xây dựng một blog - hay một địa chỉ mạng hoặc một hộp thư trực tuyến - mà không tốn kém xu nào
Các blog và các phương tiện truyền thông phục vụ dân chúng sẽ không bị mất đi. Chúng trở thành một điểm đến tự do của công luận. Một câu châm ngôn có từ lâu đời trong giới truyền thông Mỹ đã nói rằng tự do báo chí thuộc về những ai sở hữu báo chí. Trong kỷ nguyên mới của truyền thông kỹ thuật số, tất cả chúng ta đều sở hữu báo chí và càng có nhiều tiếng nói trên báo chí càng tốt.
Biểu hiện thứ ba là sự gia tăng của các kênh truyền hình vệ tinh quốc tế. Sự dân chủ hóa các phương tiện truyền thông đã làm cho sóng radio được mở mang tới mọi nơi. Với công nghệ kỹ thuật số chi phí thấp và việc phát sóng nhờ vệ tinh, hơn 70 kênh phát sóng quốc tế đã vượt qua các biên giới để đưa tin tức với đủ mọi quan điểm tới mọi nơi trên thế giới. Đài BBC do chính phủ cung cấp tài chính, đã tạo dựng được một Đế chế Anh mới, với hàng trăm kênh và các địa chỉ trên Internet, vươn tới 100 triệu người trên khắp thế giới, và được dịch sang 43 ngôn ngữ.
Tháng 2 năm 2006 tại hội nghị 3G diễn ra tại Bac-ce-lo-na (Barcelona), Richard Branson’s Virgin Mobile đã công bố một số kế hoạch để bắt đầu bán sản phẩm máy thu phát cầm tay có khả năng thu chương trình số hóa của tập đoàn BT chỉ với một cú nhấp chuột. Khi nghe hãng Virgin công bố kế hoạch của mình, Tổng Giám đốc tập đoàn T-Mobile, Rene Obermann đã dự đoán rằng “trong tương lai, điện thoại di động sẽ trở thành công cụ hàng đầu mà người ta nghĩ đến khi muốn truy cập Internet”.
Một tiến bộ lớn trong mạng lưới điện tử thế giới đó là sự ra đời của Internet2. Internet2 là một tổ hợp tập đoàn phi lợi nhuận có trụ sở tại Mỹ với các thành viên bao gồm 208 trường đại học nghiên cứu liên kết cùng 70 công ty; gần 50 cơ quan chính phủ, các phòng thí nghiệm và các hiệp hội; và hơn 45 đối tác nước ngoài với mục tiêu phát triển, triển khai và ứng dụng những công nghệ tiên tiến nhằm thiết lập một mạng Internet cho tương lai. Để tạo điều kiện cho đội ngũ các chuyên gia nghiên cứu, các nhà khoa học cũng như các sinh viên có thể tham gia tích cực vào chương trình phát triển công nghệ hiện đại này, Internet2 đã xây dựng một hệ thống mạng tốc độ cao trên phạm vi toàn quốc có tên là Anilene, kết nối 240 học viện là thành viên của Internet2 với 34 mạng giáo dục của bang, đồng thời kết nối với các mạng lưới nghiên cứu hàng đầu tương tự ở các nước khác. Abilene được thiết kế với khả năng cho phép người sử dụng truy cập Internet với tốc độ nhanh gấp hàng nghìn lần so với tốc độ truy cập Internet thông thường.
Để thấy sức ảnh hưởng rất lớn của truyền thông điện tử, chúng ta có ba ví dụ điển hình sau đây:
Trang web Oh My News (http://english.ohmynews.com/) tại Hàn Quốc, nơi tổ chức hàng chục ngàn người đưa tin là công dân vào một hội, nơi mà chỉ một vấn đề cũng thường chiếm ưu thế trong các cuộc tranh luận chính trị. Ba năm sau khi được phát động, Oh My News được thừa nhận là đã lật đổ một chính phủ và làm suy yếu quyền lực của những ông trùm truyền thông của Hàn Quốc.
Cuối năm 2002, một trong những nghị sĩ quyền lực nhất trong Quốc hội Mỹ đã học được một bài học về sức mạnh của các phương tiện truyền thông mới. Vào bữa tiệc sinh nhật của một người bạn, Thượng Nghị sĩ Trent Lott, thuộc Đảng Cộng hòa bang Mississippi, đã tỏ ra hoài cổ về một giai đoạn quá khứ xấu xa của nước Mỹ - khi mà sự phân biệt chủng tộc là chính sách chính thức của chính quyền tại nhiều bang. Lời phát biểu của ông khi ấy không mấy gây chú ý cho các phương tiện truyền thông đại chúng.
Nhưng một vài nhà báo trên các tạp chí internet mới nổi, được gọi là những nhà báo điện tử, không dễ dàng để tuột mất cơ hội thu hút độc giả. Từ các phe phái chính trị cánh tả và cánh hữu, những nhà báo điện tử này đã lên tiếng bày tỏ sự phản đối. Một vài người trong số họ trực tiếp bày tỏ sự giận dữ của mình đối với các phương tiện truyền thông vì sự không chú ý. Vài ngày sau khi bị các nhà báo điện tử công kích, các hãng truyền thông lớn đã quyết định viết bài về vụ việc này. Chỉ vài ngày sau đó, sự ủng hộ của các đồng nghiệp đối với ông Lott đã suy giảm và cuối cùng, ông này phải rời khỏi vị trí lãnh đạo của mình tại phe Cộng hòa trong Thượng viện.
Vụ việc này là một lời cảnh báo sớm không chỉ cho các chính trị gia, cho các nhân vật nổi tiếng mà còn dành cho cho tất cả mọi người về sức mạnh của truyền thông. Nó đánh dấu một cuộc cách mạng đi lên của truyền thông.
BBC trong bài viết "Blog đấu với Báo" (03 Tháng 9 2007) cho biết
b. Sức mạnh quảng cáo
- Các tờ báo có thể vươn xa thêm nhờ có thêm độc giả đọc tin nhắn và trang tin trên mạng của mình.
- Nội dung của tờ báo có thể bao gồm những thông điệp quảng cáo bằng hình ảnh video hoặc âm thanh.
- Các nhà quảng cáo có thể gia tăng số hàng bán ra ngay lập tức thông qua trang web của tờ báo hay qua dịch vụ tin nhắn, mang lại nhiều khả năng hơn trong việc giải quyết số hàng tồn kho hơn là ngồi đợi việc ra số báo tiếp theo trong tuần tới. - Nếu có sản phẩm mới đến hoặc việc tồn kho cần giải quyết, nhà quảng cáo không cần đợi đến việc ra số báo tiếp theo trong tuần tới mà có thể chào hàng ngay lập tức qua trang web của tờ báo hoặc qua dịch vụ tin nhắn.
Trang web của các tờ báo có thể được lập trình để hiển thị những thông điệp khác nhau của cùng một nhà quảng cáo mỗi lần người xem nhấp chuột vào phím back của trang web.
- Độc giả có thể nhấp chuột vào một đường dẫn trong một quảng cáo trên mạng cung cấp thông tin chi tiết hơn, hình ảnh và những dịch vụ liên quan của sản phẩm.
- Nhiều mẩu quảng cáo trên các trang web của tờ báo có thể được in ra từ một máy tính cá nhân ở nhà. Tuỳ thuộc vào dữ liệu mà độc giả thu thập, những mẩu quảng cáo như vậy có thể được hướng tới từng cá nhân để hàng được bán tới những khu vực dân cư chủ chốt.
- Những mẩu tin nhắn quảng cáo có thể được gửi qua điện thoại di động và cũng xuất hiện trước người bán lẻ và người quảng cáo. Những tin này cũng có thể được hướng tới từng cá nhân.
Không giống như với đài phát thanh, truyền hình hay báo in, người sử dụng có thể nhấp chuột và mua hàng qua trang web của tờ báo.
Hôm 21/09/2007 hai nhân viên của công ty Lifestyle Marketing đến cửa tiệm của tôi để quảng cáo về thiết bị quảng cáo mới có tên là Bluetooth Marketing. Bluetooth là một hệ thống truyền tin cách không mà hiện nay đang được sử dụng rộng rãi trong các máy computer, laptops và mobile phones. Người sử dụng Bluetooth có một thiết bị cho phép gửi hình ảnh, âm thanh, những đoạn văn, nhạc, games, video v..v tới những máy có Bluetooth khác trong một phạm vi giới hạn nào đó như trong vòng 10m. Công ty Lifestyle Marketing cung cấp một nhu liệu cho máy computer hay laptop với giá £150 +VAT. Nhu liệu này cung cấp chương trình đơn giản để thiết kế doanh thiếp, để nhận đặt hàng và để quảng cáo. Nhu liệu này cho phép người sử dụng có thể chuyển quảng cáo từ laptop hay computer của mình tới hàng trăm hàng ngàn máy có Bluetooth khác trong phạm vi 100m. Công ty này cũng bán một hệ thống mạnh hơn có khả năng gửi thông tin quảng cáo tới tất cả mọi người trong phạm vi 1000m. Như vậy với nhu liệu mới này người sử dụng có thể tăng cường quảng cáo trực tiếp đến rất nhiều khách hàng tiềm năng, có thể di chuyển dễ dàng đến mọi nơi và tha hồ quảng cáo mà hoàn toàn không tốn thêm một xu cho chi phí quảng cáo. Hãy thử tưởng tượng việc tận dụng tiến bộ này trong việc khuếch trương truyền thông dân chủ. Hiệu quả chắc chắn sẽ vô cùng to lớn.
c. Sức mạnh sản xuất & phát hành
Các tờ báo có thể xuất bản ở mức độ thường xuyên mà họ muốn qua trang web hoặc bằng ấn bản điện tử mà chỉ mất thêm ít chi phí. Không có các giới hạn cũng như không cần có thêm mực hay giấy in. Ấn phẩm in mang lại nhiều doanh thu hơn song chi phí in ấn cũng lớn, lớn hơn nhiều để sản xuất và lưu hành. Lợi nhuận thu được từ mỗi bản in được bán chỉ bằng khoảng một nửa lợi nhuận của việc sản xuất và lưu hành một ấn bản điện tử. Không cần có thêm giấy in, mực in hay những kênh phân phối tốn kém, ấn bản điện tử có thể bán được ít hơn song lại cho lợi nhuận nhiều hơn.
Ấn bản điện tử có thể được lưu hành bên ngoài thị trường chính, thậm chí là trên toàn cầu, trong cùng ngày mà không chậm trễ. Không có tờ báo nào bị mất hay bị rách, không cần có thêm cước phí bưu điện, cũng như không cần có thêm xe tải hay nhân viên chuyên chở.
Các tiến bộ trong công nghệ thông tin có ý nghĩa lớn về xã hội và kinh tế, khiến dân chúng có thể tìm kiếm cả những thông tin nằm ngoài cộng đồng của họ, kết nối với dân cư ở các cộng đồng khác, chia sẻ mối quan tâm và học hỏi từ những người có nhiều kinh nghiệm và kiến thức. Mỗi ngày qua đi trong Kỷ nguyên Thông tin mà chúng ta đang sống hiện nay, các kết nối này lại mang đến những kết quả tốt đẹp không ngờ dưới nhiều hình thức khác nhau.
2. Những hệ lụy
Các web blogs masters thường thiếu cẩn thận, không có phương tiện kiểm tra nên thường biến thành công cụ đăng tải tin lá cải. Có thể vô tình gây nhiễu loạn xã hội như khi đăng tin tức thất thiệt về khủng bố, lạm phát, thảm họa thiên nhiên, v.v...
Ngoài ra có không ít trang web tuyên truyền cổ động lối sống chơi bời, ích kỷ khiến ảnh hưởng xấu đến các thế hệ trẻ. Không ít các trang web vốn chỉ phù hợp với người đã trưởng thành nhưng vô tình hay cố ý không kiểm soát tuổi tác của người đọc nên để giơ
Do đối thoại trên mạng thông thường không diễn tả hết ý tưởng của người tham gia nên dễ dẫn đến sự hiểu lầm, dẫn đến tranh cãi và hiềm khích. Hiện thực của phong trào dân chủ Việt Nam trong giai đoạn vừa qua và hiện nay đã chứng tỏ hệ lụy nguy hại này.
Hơn 1/3 những người viết nhật ký trên mạng ở Anh có nguy cơ bị đuổi việc khi công bố những chi tiết tiêu cực về chỗ làm, hay sếp và đồng nghiệp của họ. Cuộc khảo sát do công ty nhân sự Croner đặt hàng, cảnh báo rằng những người như vậy có thể bị sa thải vì có hành vi sai trái nghiêm trọng ở chỗ làm. Các nhà khảo cứu phỏng vấn 2.000 người viết blog hay nhật ký và 39% nhìn nhận có lúc họ có những phát biểu gây hại. Công ty này nói những người viết trên mạng phải để ý đến tác động của những gì họ đưa lên mạng.
3. Trách nhiệm
Để tận dụng tối đa sức mạnh của truyền thông điện tử và tăng cường hiệu quả lao động của những tờ báo điện tử như Đàn Chim Việt của chúng ta, chúng ta cần phải thực hiện triệt để những trách nhiệm quan trọng sau:
- Thông tin trung thực: Một tờ báo điện tử cần phải thỏa mãn nhu cầu thông tin của đọc giả. Uy tín cần phải được xây dựng và liên tục bồi đắp thông qua quá trình cung cấp thông tin trung thực, có kiểm chứng chính xác và ban biên tập phải dám đính chính và nhận lỗi với đọc giả nếu đã lỡ đăng tải những nguồn tin không chính xác. Sự cung cấp thông tin thiếu trung thực sẽ đưa đến mất lòng tin của đọc giả và giảm dần lượng người truy cập.
- Chống độc quyền thông tin: Vì bản chất của truyền thông điện tử là sự tản quyền trong sở hữu thông tin, là sự tham gia của tất cả mọi người, là dân chủ hóa quyền sở hữu và phổ biến thông tin và mọi người tham gia đều có ảnh hưởng lên thế giới thông tin do đó đặc tính chống độc quyền thông tin hiển nhiên phải là trách nhiệm chính của truyền thông điện tử. Một số chính quyền độc tài hiện nay còn cố tình kiểm soát ngăn chặn tự do ý kiến trên mạng điện tử. Theo BBC 22/8/2007 trong bài Thủ tướng VN có trang mạng riêng thì hồi tháng 11/2006, ông Nguyễn Tấn Dũng ký chỉ thị 37CP với nội dung ‘kiên quyết không tư nhân hoá báo chí dưới mọi hình thức. Hồi tháng 5 năm nay, ông Dũng lại ban hành một quyết định cấm các quan chức thuộc cơ quan hành chính cung cấp thông tin cho báo chí, mà chỉ cho phép “người phát ngôn” được quyền làm việc này. Đây cũng là một ngăn trở, một thách thức nghiêm trọng tới tự do hoạt động của giới truyền thông điện tử vì vậy trách nhiệm của giới truyền thông điện tử là phải đấu tranh chống lại độc quyền thông tin.
- Nối kết các cộng đồng: Internet thực sự đã đưa mọi công dân thế giới xích lại gần nhau. Ta có thể nói chuyện trực tuyến với bè bạn khắp nơi trên thế giới thông qua các dịch vụ như Yahoo Messenger, Skipe, Paltalk, etc. Thông tin được chuyển tải nhanh chóng giửa các cộng đồng nhân loại giúp các cộng đồng thông hiểu nhau hơn, các hình thái nối kết ngày càng nhiều. Khởi đầu là trong lãnh vực nghiên cứu giáo dục như việc hình thành Internet2, kế đó là các liên kết tài chính, chính trị, kinh tế, văn hóa, sở thích, giới tính, etc khác. Trách nhiệm nối kết các cộng đồng hiển nhiên là một trách nhiệm chính của truyền thông điện tử.
- Định hướng & giáo dục xã hội: Chúng ta có thể dùng trích đoạn trên Người Việt online với bài Nhờ Internet: Blog tý nhân giao đấu với báo chí nhà nước
- Chống độc tài chuyên chế: Mọi chế độc độc tài chuyên chế đều nỗ lực giành độc quyền thông tin cho chúng với những lý do và khẩu hiệu rất kêu như vì lo ngại các blog và báo chí tư nhân “khai thác chuyện thầm kín trái với thuần phong mỹ tục và sa đà vào quan điểm chính trị lệch lạc có hại cho đất nước”. Hiển nhiên như chúng ta đều đã có kinh nghiệm, lý do ngăn cản các trang web đồi trụy chỉ là lý do phụ vì hiện nay người ta vẫn dễ dàng truy nhập vào vô số trang web kiểu này tại các nước đó, bên cạnh đó là hệ thống dịch vụ massage trá hình, gái bao cao cấp, con nuôi giả dạng, v...v Trong thực tế hệ thống an ninh mạng của chúng chỉ tập trung nỗ lực nhằm giàn dựng tường lửa, ngăn chặn và phá hoại các trang báo điện tử cung cấp thông tin xã hội chính trị của các nước đó. Lý do chính của chúng là lo sợ người dân tiếp cận được với các nguồn thông tin trung thực, lo sợ người dân trưởng thành trong nhận thức chính trị để rồi dám đứng lên đấu tranh đòi quyền làm người của mình. Những chế độ như thế luôn luôn hành xử vì lợi ích của tập đoàn cai trị chứ hoàn toàn không phải để bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc và vì lợi ích đất nước như chúng luôn tuyên truyền. Trách nhiệm của giới truyền thông chân chính là phải đấu tranh không khoan nhượng với mọi âm mưu giành độc quyền thông tin như vậy.
- Nâng cao dân trí: Mặc dù báo chí chỉ là phương tiện truyền bá tin tức, tuy nhiên chính vì được cung cấp thông tin chính xác, trung thực mà mọi người có thể nhận thức rõ ràng hơn vai trò công dân của mình trong tiến trình vận động và thay đổi xã hội từ đó có thể tham gia đóng góp với xã hội. Với vai trò ngày càng lớn của truyền thông điện tử, khi các cá nhân hay tập thể thành viên của giới truyền thông điện tử cung cấp thông tin đa chiều tới mọi người thì họ phải cùng chia xẻ trách nhiệm nâng cao dân trí thay vì truyền tải những thông tin nhảm nhí, hay những học thuyết bất nhân giam hãm tự do dân chủ.
Vì thời gian trình bày ngắn ngủi, những điều mà tôi đã trình bày ở trên chỉ mang tính cách tổng quát, rất mong mỏi ý kiến đóng góp thêm của quí vị. Tôi xin phép được chấm dứt phần thuyết trình tại đây. Chân thành cảm ơn quí vị đã lắng nghe.
© DCVOnline
“We Media” để mô tả hiện tượng đang xuất hiện là khả năng tiếp cận mang tính toàn cầu nội dung từ những nguồn vô tận, những nội dung cho phép tăng cường sự tham gia của công chúng vào lĩnh vực tin tức và thông tin có ảnh hưởng tới xã hội. We Media cũng bao gồm sự xuất hiện khắp nơi của các phương tiện truyền thông cá nhân, kích thích sự kết nối thông tin hiệu quả nhất - lời nói. Tính đến cuối năm 2005, hơn 2 tỉ người, gần 1/3 dân số thế giới - đã có điện thoại di động. Gần 800 triệu điện thoại di động được bán ra mỗi năm trên khắp thế giới. Đến năm 2008, ước tính có khoảng 600 triệu người có thể ngay lập tức có được thông tin của các sự kiện nhờ có các camera kỹ thuật số tinh vi, trong đó phần nhiều là nhờ tính năng của những chiếc điện thoại di động của họ. Là một ngành công nghiệp, Internet phát triển nhờ các hoạt động nghiên cứu và tìm kiếm “những công nghệ mới tiếp theo” và lại một lần nữa bước đột phá về khoa học kĩ thuật đã tạo ra nó. Sự bùng nổ của đường truyền băng thông rộng kết hợp với các công nghệ điện thoại mới đã đem lại cho chúng ta những chiếc điện thoại di động có khả năng chụp, truyền tải hình ảnh và đang trở thành một “trò chơi” cũng như trở thành “những nhân tố làm thay đổi thế giới”.
Những công cụ này tạo ra một “thế hệ thông tin toàn cầu” có khả năng chưa từng có để tạo lập, sản xuất, chia sẻ và tham gia vào những gì đang diễn ra của cuộc sống. Mạng lưới toàn cầu cho phép con người đưa tin tức, suy nghĩ, ý tưởng và hình ảnh đi bất cứ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào.
Biểu hiện quan trọng nhất của We Media là sự tham gia. Tất cả mọi người đều là một phần của câu chuyện. Tất cả mọi người đều có ảnh hưởng.
Google là một biểu hiện của hiện tượng này. Công cụ tìm kiếm trên Internet không chỉ tổ chức thông tin của thế giới mà còn cho phép các cá nhân kiểm soát các thế giới của họ. Họ được trang bị để tìm kiếm và tìm thấy thông tin mà cá nhân họ cần và để hành động. Sự tiếp cận với tin tức và thông tin của cá nhân không còn bị quyết định bởi những tập đoàn hùng mạnh có quyền và tiền để thống trị việc truyền tin.
Các trang nhật ký web là một biểu hiện khác. Những trang ghi chép trực tuyến này liên kết các cá nhân trên khắp thế giới và ý tưởng của họ lại với nhau.
 |
| Cầu Cần Thơ! Nguồn: bloggingtricks.com |
Các blog cũng có thể khiến tin tức có một phẩm chất mà trước đây hiếm khi xuất hiện trong các tạp chí viết: đó là tính minh bạch.
Hiện nay, để thâm nhập thị trường này, rào cản tài chính gần như bằng 0. Bất kỳ ai có thời gian và có tài năng đều có thể xây dựng một blog - hay một địa chỉ mạng hoặc một hộp thư trực tuyến - mà không tốn kém xu nào
Các blog và các phương tiện truyền thông phục vụ dân chúng sẽ không bị mất đi. Chúng trở thành một điểm đến tự do của công luận. Một câu châm ngôn có từ lâu đời trong giới truyền thông Mỹ đã nói rằng tự do báo chí thuộc về những ai sở hữu báo chí. Trong kỷ nguyên mới của truyền thông kỹ thuật số, tất cả chúng ta đều sở hữu báo chí và càng có nhiều tiếng nói trên báo chí càng tốt.
Biểu hiện thứ ba là sự gia tăng của các kênh truyền hình vệ tinh quốc tế. Sự dân chủ hóa các phương tiện truyền thông đã làm cho sóng radio được mở mang tới mọi nơi. Với công nghệ kỹ thuật số chi phí thấp và việc phát sóng nhờ vệ tinh, hơn 70 kênh phát sóng quốc tế đã vượt qua các biên giới để đưa tin tức với đủ mọi quan điểm tới mọi nơi trên thế giới. Đài BBC do chính phủ cung cấp tài chính, đã tạo dựng được một Đế chế Anh mới, với hàng trăm kênh và các địa chỉ trên Internet, vươn tới 100 triệu người trên khắp thế giới, và được dịch sang 43 ngôn ngữ.
 |
| René Obermann, Nguồn: bloggingtricks.com |
Một tiến bộ lớn trong mạng lưới điện tử thế giới đó là sự ra đời của Internet2. Internet2 là một tổ hợp tập đoàn phi lợi nhuận có trụ sở tại Mỹ với các thành viên bao gồm 208 trường đại học nghiên cứu liên kết cùng 70 công ty; gần 50 cơ quan chính phủ, các phòng thí nghiệm và các hiệp hội; và hơn 45 đối tác nước ngoài với mục tiêu phát triển, triển khai và ứng dụng những công nghệ tiên tiến nhằm thiết lập một mạng Internet cho tương lai. Để tạo điều kiện cho đội ngũ các chuyên gia nghiên cứu, các nhà khoa học cũng như các sinh viên có thể tham gia tích cực vào chương trình phát triển công nghệ hiện đại này, Internet2 đã xây dựng một hệ thống mạng tốc độ cao trên phạm vi toàn quốc có tên là Anilene, kết nối 240 học viện là thành viên của Internet2 với 34 mạng giáo dục của bang, đồng thời kết nối với các mạng lưới nghiên cứu hàng đầu tương tự ở các nước khác. Abilene được thiết kế với khả năng cho phép người sử dụng truy cập Internet với tốc độ nhanh gấp hàng nghìn lần so với tốc độ truy cập Internet thông thường.
Để thấy sức ảnh hưởng rất lớn của truyền thông điện tử, chúng ta có ba ví dụ điển hình sau đây:
Trang web Oh My News (http://english.ohmynews.com/) tại Hàn Quốc, nơi tổ chức hàng chục ngàn người đưa tin là công dân vào một hội, nơi mà chỉ một vấn đề cũng thường chiếm ưu thế trong các cuộc tranh luận chính trị. Ba năm sau khi được phát động, Oh My News được thừa nhận là đã lật đổ một chính phủ và làm suy yếu quyền lực của những ông trùm truyền thông của Hàn Quốc.
Cuối năm 2002, một trong những nghị sĩ quyền lực nhất trong Quốc hội Mỹ đã học được một bài học về sức mạnh của các phương tiện truyền thông mới. Vào bữa tiệc sinh nhật của một người bạn, Thượng Nghị sĩ Trent Lott, thuộc Đảng Cộng hòa bang Mississippi, đã tỏ ra hoài cổ về một giai đoạn quá khứ xấu xa của nước Mỹ - khi mà sự phân biệt chủng tộc là chính sách chính thức của chính quyền tại nhiều bang. Lời phát biểu của ông khi ấy không mấy gây chú ý cho các phương tiện truyền thông đại chúng.
Nhưng một vài nhà báo trên các tạp chí internet mới nổi, được gọi là những nhà báo điện tử, không dễ dàng để tuột mất cơ hội thu hút độc giả. Từ các phe phái chính trị cánh tả và cánh hữu, những nhà báo điện tử này đã lên tiếng bày tỏ sự phản đối. Một vài người trong số họ trực tiếp bày tỏ sự giận dữ của mình đối với các phương tiện truyền thông vì sự không chú ý. Vài ngày sau khi bị các nhà báo điện tử công kích, các hãng truyền thông lớn đã quyết định viết bài về vụ việc này. Chỉ vài ngày sau đó, sự ủng hộ của các đồng nghiệp đối với ông Lott đã suy giảm và cuối cùng, ông này phải rời khỏi vị trí lãnh đạo của mình tại phe Cộng hòa trong Thượng viện.
Vụ việc này là một lời cảnh báo sớm không chỉ cho các chính trị gia, cho các nhân vật nổi tiếng mà còn dành cho cho tất cả mọi người về sức mạnh của truyền thông. Nó đánh dấu một cuộc cách mạng đi lên của truyền thông.
BBC trong bài viết "Blog đấu với Báo" (03 Tháng 9 2007) cho biết
Blog ở Việt Nam không chỉ là nơi tâm sự mà còn có xu hướng trở thành kênh thông tin cân bằng lại ảnh hưởng của báo chí thuộc quyền kiểm soát của nhà nước. Các blogger không chỉ viết bài bình luận cuộc thi Hoa hậu thế giới người Việt vừa mới kết thúc, mà còn kể lại chuyện khiếu kiện và không được cơ quan chức năng giải quyết thỏa đáng. Blogger Điếu Cày liên tục lên làm việc với báo Công an thành phố Hồ Chí Minh để đòi đính chính bài báo mà theo anh là bị phóng viên "bóp méo thông tin". Blogger Điếu Cày cũng dùng trang mạng của mình để đăng lại bài báo nguyên gốc trên CA tp.HCM bên cạnh bài viết đã được sửa chữa theo nội dung mà anh cho là xác đáng hơn.
b. Sức mạnh quảng cáo
- Các tờ báo có thể vươn xa thêm nhờ có thêm độc giả đọc tin nhắn và trang tin trên mạng của mình.
- Nội dung của tờ báo có thể bao gồm những thông điệp quảng cáo bằng hình ảnh video hoặc âm thanh.
- Các nhà quảng cáo có thể gia tăng số hàng bán ra ngay lập tức thông qua trang web của tờ báo hay qua dịch vụ tin nhắn, mang lại nhiều khả năng hơn trong việc giải quyết số hàng tồn kho hơn là ngồi đợi việc ra số báo tiếp theo trong tuần tới. - Nếu có sản phẩm mới đến hoặc việc tồn kho cần giải quyết, nhà quảng cáo không cần đợi đến việc ra số báo tiếp theo trong tuần tới mà có thể chào hàng ngay lập tức qua trang web của tờ báo hoặc qua dịch vụ tin nhắn.
Trang web của các tờ báo có thể được lập trình để hiển thị những thông điệp khác nhau của cùng một nhà quảng cáo mỗi lần người xem nhấp chuột vào phím back của trang web.
- Độc giả có thể nhấp chuột vào một đường dẫn trong một quảng cáo trên mạng cung cấp thông tin chi tiết hơn, hình ảnh và những dịch vụ liên quan của sản phẩm.
- Nhiều mẩu quảng cáo trên các trang web của tờ báo có thể được in ra từ một máy tính cá nhân ở nhà. Tuỳ thuộc vào dữ liệu mà độc giả thu thập, những mẩu quảng cáo như vậy có thể được hướng tới từng cá nhân để hàng được bán tới những khu vực dân cư chủ chốt.
- Những mẩu tin nhắn quảng cáo có thể được gửi qua điện thoại di động và cũng xuất hiện trước người bán lẻ và người quảng cáo. Những tin này cũng có thể được hướng tới từng cá nhân.
Không giống như với đài phát thanh, truyền hình hay báo in, người sử dụng có thể nhấp chuột và mua hàng qua trang web của tờ báo.
Hôm 21/09/2007 hai nhân viên của công ty Lifestyle Marketing đến cửa tiệm của tôi để quảng cáo về thiết bị quảng cáo mới có tên là Bluetooth Marketing. Bluetooth là một hệ thống truyền tin cách không mà hiện nay đang được sử dụng rộng rãi trong các máy computer, laptops và mobile phones. Người sử dụng Bluetooth có một thiết bị cho phép gửi hình ảnh, âm thanh, những đoạn văn, nhạc, games, video v..v tới những máy có Bluetooth khác trong một phạm vi giới hạn nào đó như trong vòng 10m. Công ty Lifestyle Marketing cung cấp một nhu liệu cho máy computer hay laptop với giá £150 +VAT. Nhu liệu này cung cấp chương trình đơn giản để thiết kế doanh thiếp, để nhận đặt hàng và để quảng cáo. Nhu liệu này cho phép người sử dụng có thể chuyển quảng cáo từ laptop hay computer của mình tới hàng trăm hàng ngàn máy có Bluetooth khác trong phạm vi 100m. Công ty này cũng bán một hệ thống mạnh hơn có khả năng gửi thông tin quảng cáo tới tất cả mọi người trong phạm vi 1000m. Như vậy với nhu liệu mới này người sử dụng có thể tăng cường quảng cáo trực tiếp đến rất nhiều khách hàng tiềm năng, có thể di chuyển dễ dàng đến mọi nơi và tha hồ quảng cáo mà hoàn toàn không tốn thêm một xu cho chi phí quảng cáo. Hãy thử tưởng tượng việc tận dụng tiến bộ này trong việc khuếch trương truyền thông dân chủ. Hiệu quả chắc chắn sẽ vô cùng to lớn.
c. Sức mạnh sản xuất & phát hành
Các tờ báo có thể xuất bản ở mức độ thường xuyên mà họ muốn qua trang web hoặc bằng ấn bản điện tử mà chỉ mất thêm ít chi phí. Không có các giới hạn cũng như không cần có thêm mực hay giấy in. Ấn phẩm in mang lại nhiều doanh thu hơn song chi phí in ấn cũng lớn, lớn hơn nhiều để sản xuất và lưu hành. Lợi nhuận thu được từ mỗi bản in được bán chỉ bằng khoảng một nửa lợi nhuận của việc sản xuất và lưu hành một ấn bản điện tử. Không cần có thêm giấy in, mực in hay những kênh phân phối tốn kém, ấn bản điện tử có thể bán được ít hơn song lại cho lợi nhuận nhiều hơn.
Ấn bản điện tử có thể được lưu hành bên ngoài thị trường chính, thậm chí là trên toàn cầu, trong cùng ngày mà không chậm trễ. Không có tờ báo nào bị mất hay bị rách, không cần có thêm cước phí bưu điện, cũng như không cần có thêm xe tải hay nhân viên chuyên chở.
Các tiến bộ trong công nghệ thông tin có ý nghĩa lớn về xã hội và kinh tế, khiến dân chúng có thể tìm kiếm cả những thông tin nằm ngoài cộng đồng của họ, kết nối với dân cư ở các cộng đồng khác, chia sẻ mối quan tâm và học hỏi từ những người có nhiều kinh nghiệm và kiến thức. Mỗi ngày qua đi trong Kỷ nguyên Thông tin mà chúng ta đang sống hiện nay, các kết nối này lại mang đến những kết quả tốt đẹp không ngờ dưới nhiều hình thức khác nhau.
2. Những hệ lụy
Các web blogs masters thường thiếu cẩn thận, không có phương tiện kiểm tra nên thường biến thành công cụ đăng tải tin lá cải. Có thể vô tình gây nhiễu loạn xã hội như khi đăng tin tức thất thiệt về khủng bố, lạm phát, thảm họa thiên nhiên, v.v...
Ngoài ra có không ít trang web tuyên truyền cổ động lối sống chơi bời, ích kỷ khiến ảnh hưởng xấu đến các thế hệ trẻ. Không ít các trang web vốn chỉ phù hợp với người đã trưởng thành nhưng vô tình hay cố ý không kiểm soát tuổi tác của người đọc nên để giơ
Do đối thoại trên mạng thông thường không diễn tả hết ý tưởng của người tham gia nên dễ dẫn đến sự hiểu lầm, dẫn đến tranh cãi và hiềm khích. Hiện thực của phong trào dân chủ Việt Nam trong giai đoạn vừa qua và hiện nay đã chứng tỏ hệ lụy nguy hại này.
Hơn 1/3 những người viết nhật ký trên mạng ở Anh có nguy cơ bị đuổi việc khi công bố những chi tiết tiêu cực về chỗ làm, hay sếp và đồng nghiệp của họ. Cuộc khảo sát do công ty nhân sự Croner đặt hàng, cảnh báo rằng những người như vậy có thể bị sa thải vì có hành vi sai trái nghiêm trọng ở chỗ làm. Các nhà khảo cứu phỏng vấn 2.000 người viết blog hay nhật ký và 39% nhìn nhận có lúc họ có những phát biểu gây hại. Công ty này nói những người viết trên mạng phải để ý đến tác động của những gì họ đưa lên mạng.
3. Trách nhiệm
Để tận dụng tối đa sức mạnh của truyền thông điện tử và tăng cường hiệu quả lao động của những tờ báo điện tử như Đàn Chim Việt của chúng ta, chúng ta cần phải thực hiện triệt để những trách nhiệm quan trọng sau:
- Thông tin trung thực: Một tờ báo điện tử cần phải thỏa mãn nhu cầu thông tin của đọc giả. Uy tín cần phải được xây dựng và liên tục bồi đắp thông qua quá trình cung cấp thông tin trung thực, có kiểm chứng chính xác và ban biên tập phải dám đính chính và nhận lỗi với đọc giả nếu đã lỡ đăng tải những nguồn tin không chính xác. Sự cung cấp thông tin thiếu trung thực sẽ đưa đến mất lòng tin của đọc giả và giảm dần lượng người truy cập.
- Chống độc quyền thông tin: Vì bản chất của truyền thông điện tử là sự tản quyền trong sở hữu thông tin, là sự tham gia của tất cả mọi người, là dân chủ hóa quyền sở hữu và phổ biến thông tin và mọi người tham gia đều có ảnh hưởng lên thế giới thông tin do đó đặc tính chống độc quyền thông tin hiển nhiên phải là trách nhiệm chính của truyền thông điện tử. Một số chính quyền độc tài hiện nay còn cố tình kiểm soát ngăn chặn tự do ý kiến trên mạng điện tử. Theo BBC 22/8/2007 trong bài Thủ tướng VN có trang mạng riêng thì hồi tháng 11/2006, ông Nguyễn Tấn Dũng ký chỉ thị 37CP với nội dung ‘kiên quyết không tư nhân hoá báo chí dưới mọi hình thức. Hồi tháng 5 năm nay, ông Dũng lại ban hành một quyết định cấm các quan chức thuộc cơ quan hành chính cung cấp thông tin cho báo chí, mà chỉ cho phép “người phát ngôn” được quyền làm việc này. Đây cũng là một ngăn trở, một thách thức nghiêm trọng tới tự do hoạt động của giới truyền thông điện tử vì vậy trách nhiệm của giới truyền thông điện tử là phải đấu tranh chống lại độc quyền thông tin.
- Nối kết các cộng đồng: Internet thực sự đã đưa mọi công dân thế giới xích lại gần nhau. Ta có thể nói chuyện trực tuyến với bè bạn khắp nơi trên thế giới thông qua các dịch vụ như Yahoo Messenger, Skipe, Paltalk, etc. Thông tin được chuyển tải nhanh chóng giửa các cộng đồng nhân loại giúp các cộng đồng thông hiểu nhau hơn, các hình thái nối kết ngày càng nhiều. Khởi đầu là trong lãnh vực nghiên cứu giáo dục như việc hình thành Internet2, kế đó là các liên kết tài chính, chính trị, kinh tế, văn hóa, sở thích, giới tính, etc khác. Trách nhiệm nối kết các cộng đồng hiển nhiên là một trách nhiệm chính của truyền thông điện tử.
- Định hướng & giáo dục xã hội: Chúng ta có thể dùng trích đoạn trên Người Việt online với bài Nhờ Internet: Blog tý nhân giao đấu với báo chí nhà nước
Wednesday, September 05, 2007 Theo quan điểm của BBC thì với sức mạnh thông tin và tầm ảnh hưởng, một mạng lưới các trang blog như vậy chắc chắn sẽ là một lực đối trọng đáng kể đối với các tờ báo phục vụ nhu cầu tuyên truyền của một nhóm nhỏ quyền lực trong xã hội.Một độc giả của BBC còn viết bài nhận định về loại hình dịch vụ mạng kiểu mới này, cho rằng: “Một blog nổi tiếng có thể định hướng được dư luận xã hội”.Theo đó, các blogger thường là người nhạy cảm với các vấn đề xã hội, nhưng do ngành báo chí Việt Nam còn bị quản lý cho nên sự xuất hiện của blog đã tạo ra sân chơi mới, phù hợp với những khát vọng cải biến xã hội.Blog cũng được coi là đi cùng với ý tưởng muốn đề cao chủ nghĩa cá nhân. BBC cũng cho rằng có một hiện tượng mới đặc biệt đáng chú ý tại Việt Nam là rất nhiều nhà báo dù đã có nhiều bài được đăng vẫn viết thêm nhiều bài khác chỉ dành riêng cho trang blog của mình, từ 'kể xấu' lãnh đạo cho đến bình luận và phóng sự.
- Chống độc tài chuyên chế: Mọi chế độc độc tài chuyên chế đều nỗ lực giành độc quyền thông tin cho chúng với những lý do và khẩu hiệu rất kêu như vì lo ngại các blog và báo chí tư nhân “khai thác chuyện thầm kín trái với thuần phong mỹ tục và sa đà vào quan điểm chính trị lệch lạc có hại cho đất nước”. Hiển nhiên như chúng ta đều đã có kinh nghiệm, lý do ngăn cản các trang web đồi trụy chỉ là lý do phụ vì hiện nay người ta vẫn dễ dàng truy nhập vào vô số trang web kiểu này tại các nước đó, bên cạnh đó là hệ thống dịch vụ massage trá hình, gái bao cao cấp, con nuôi giả dạng, v...v Trong thực tế hệ thống an ninh mạng của chúng chỉ tập trung nỗ lực nhằm giàn dựng tường lửa, ngăn chặn và phá hoại các trang báo điện tử cung cấp thông tin xã hội chính trị của các nước đó. Lý do chính của chúng là lo sợ người dân tiếp cận được với các nguồn thông tin trung thực, lo sợ người dân trưởng thành trong nhận thức chính trị để rồi dám đứng lên đấu tranh đòi quyền làm người của mình. Những chế độ như thế luôn luôn hành xử vì lợi ích của tập đoàn cai trị chứ hoàn toàn không phải để bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc và vì lợi ích đất nước như chúng luôn tuyên truyền. Trách nhiệm của giới truyền thông chân chính là phải đấu tranh không khoan nhượng với mọi âm mưu giành độc quyền thông tin như vậy.
- Nâng cao dân trí: Mặc dù báo chí chỉ là phương tiện truyền bá tin tức, tuy nhiên chính vì được cung cấp thông tin chính xác, trung thực mà mọi người có thể nhận thức rõ ràng hơn vai trò công dân của mình trong tiến trình vận động và thay đổi xã hội từ đó có thể tham gia đóng góp với xã hội. Với vai trò ngày càng lớn của truyền thông điện tử, khi các cá nhân hay tập thể thành viên của giới truyền thông điện tử cung cấp thông tin đa chiều tới mọi người thì họ phải cùng chia xẻ trách nhiệm nâng cao dân trí thay vì truyền tải những thông tin nhảm nhí, hay những học thuyết bất nhân giam hãm tự do dân chủ.
Vì thời gian trình bày ngắn ngủi, những điều mà tôi đã trình bày ở trên chỉ mang tính cách tổng quát, rất mong mỏi ý kiến đóng góp thêm của quí vị. Tôi xin phép được chấm dứt phần thuyết trình tại đây. Chân thành cảm ơn quí vị đã lắng nghe.
© DCVOnline
Tham khảo:
Dale Peskin và Andrew Nachison - NHỮNG PHƯƠNG TIỆN TRUYỀN THÔNG ĐANG HIỆN RÕ KHẢ NĂNG ĐỊNH HÌNH LẠI XÃ HỘI TOÀN CẦU
Dan Gillmor - NHỮNG NGƯỜI LÀM BÁO ĐIỆN TỬ LÀM NÊN BƯỚC ĐỘT PHÁ MỚI TRONG TRUYỀN THÔNG
Người Việt online: Nhờ Internet: Blog tư nhân giao đấu với báo chí nhà nước - Wednesday, September 05, 2007
BBCVietnamese.co.uk - 22/8/2007 - Thủ tướng VN có trang mạng riêng
24 Tháng 5 2007- Mối nguy của 'blogger'
03 Tháng 9 2007 - Blog đấu với báo
Lifestyle Marketing - Bluetooth marketing: the future of marketing is here today.
Dale Peskin và Andrew Nachison - NHỮNG PHƯƠNG TIỆN TRUYỀN THÔNG ĐANG HIỆN RÕ KHẢ NĂNG ĐỊNH HÌNH LẠI XÃ HỘI TOÀN CẦU
Dan Gillmor - NHỮNG NGƯỜI LÀM BÁO ĐIỆN TỬ LÀM NÊN BƯỚC ĐỘT PHÁ MỚI TRONG TRUYỀN THÔNG
Người Việt online: Nhờ Internet: Blog tư nhân giao đấu với báo chí nhà nước - Wednesday, September 05, 2007
BBCVietnamese.co.uk - 22/8/2007 - Thủ tướng VN có trang mạng riêng
24 Tháng 5 2007- Mối nguy của 'blogger'
03 Tháng 9 2007 - Blog đấu với báo
Lifestyle Marketing - Bluetooth marketing: the future of marketing is here today.
Leave a comment