Bankok, 1/5/2008 - Thủ tướng Thái Lan, Samak Sundaravej, hôm thứ Tư nói chính phủ ông định thành lập một tổ hợp các nước sản xuất gạo chung với Việt Nam, Cam Bốt, Miến Điện và Lào.

Nhật báo The Nation trích lời ông Samak: “Chúng tôi không có tham vọng như khối OPEC, nhưng chúng tôi hy vọng chỉ là một nhóm năm nước giúp nhau trong việc buôn bán gạo trên thị trường quốc tế”.

Dự tính của Thái Lan có vẻ còn phôi thai. Hôm thứ Tư, bộ trưởng ngoại giao Thái là Noppadon Pattama nói: “Tôi nghĩ đã tới lúc thực hiện, có lẽ sẽ làm trong nội các này”.

Nhưng nếu thành công, tổ hợp có thể ảnh hưởng sâu đậm trên thị trường gạo, giữ giá ở mức cao kỷ lục hiện nay, và làm tệ hại thêm cuộc khủng hoảng thực phẩm có hại cho người tiêu thụ nghèo nhất ở Á châu. Giá gạo Thái loại B tăng gần gấp ba trong mấy tháng qua và đang lên tới mức 1.000 đô la một tấn.

Giá gạo cao sẽ làm hài lòng nhà trồng lúa qui mô lớn và các thương gia Thái Lan và Việt Nam, nhưng sẽ gây bực tức ở các nước nhập cảng gạo nhiều như Phi Luật Tân, Singapore và Hongkong. Báo chí Phi hôm thứ Năm đăng trên trang nhất tin tức về dự tính lập tổ hợp này.

Liên minh cầm quyền ở Thái được vùng nông thôn ủng hộ, và Thủ tướng Samak Sundaravej tỏ vẻ rất muốn lợi dụng giá gạo đang tăng. Ông nói trong một buổi phỏng vấn mới đây là nông dân trồng lúa ở Thái bây giờ “có cơ hội”.

Không như bắp, lúa mì và các loại hạt lương thực khác được trao đổi rộng rãi khắp thế giới, gạo chỉ có một số ít nước xuất cảng. Các nước sản xuất gạo lớn nhất là Trung quốc, Ấn Độ và Nam Dương tiêu thụ gần hết gạo của họ ngay trong nước.

Nhờ có các vùng châu thổ lớn và màu mỡ cho phép nông dân trồng ba hay bốn mùa mỗi năm, Thái Lan xuất cảng khoảng 10 triệu tấn hàng năm, gấp đôi nước xuất cảng hàng thứ nhì là Việt Nam, và gấp ba mức xuất cảng của Mỹ.

    Giá gạo tăng mạnh trong tháng Ba và tháng Tư sau khi nhiều nước xuất cảng gạo như Ba Tây, Ai Cập, Ấn Độ và Việt Nam tuyên bố sẽ hạn chế xuất cảng để bảo đảm thị trường nội địa.

Nguồn: Thomas Fuller, 5 Asian nations are weighing a rice cartel, New York Times, 1/5/2008.

    Luang Namtha, Lào, 31/3/2008 - Đường số 3 vừa được tân trang cắt ngang thị trấn xa xôi này là một dải tráng nhựa bình thường, giống như loại đường hai làn xe uốn khúc qua các khu rừng hẻo lánh ở bang Vermont hay những cánh đồng hoa hướng dương ở các tỉnh bên Pháp.

Nhưng On Leusa, 70 tuổi, sống gần con đường gọi nó là “deluxe”.

Hồi còn trẻ bà buôn thuốc phiện và xương hổ dọc theo đường, khi ấy còn là đường mòn.

Mạng lưới, vài đoạn tới cuối tháng 12 vẫn chưa trải nhựa, là một mốc quan trọng cho Trung quốc và các nước láng giềng phía nam. Những rặng núi thấp ở đây, thuộc chân núi Hy Mã Lạp Sơn, hàng bao thế kỷ đã là biên giới phòng ngự thiên nhiên giữa các nền văn minh Đông Nam Á và đế quốc khổng lồ phương bắc. Con đường ít khi theo đường thẳng, uốn khúc qua các cánh đồng lúa bậc thang và các đồn điền trà.

Ngày nay, các nền văn minh Đông Nam Á này lần lượt hoà hợp với đế quốc đó và sợ thế lực của gã khổng lồ kinh tế đang lên. Về phía Trung quốc, họ thèm thuồng đất đai, thị trường và các nguồn tài nguyên thiên nhiên của một trong các vùng kém phát triển và nguyên sơ nhất ở Á châu.

Mậu dịch giữa các biên giới này gia tăng trên mười phần trăm mỗi năm, và Trung quốc giúp xây dựng một loạt đường sá trên đất của các nước láng giềng phía nam. Chính quyền Trung quốc trả phân nửa chi phí xây chiếc cầu qua sông Cửu Long giữa Lào và Thái Lan, hoàn thành vào năm 2011.

Trung quốc tài trợ nhiều đoạn trên Đường số 3 ở Lào và tân trang các đoạn đường ở bắc Miến Điện, kể cả Đường Miến Điện hồi Thế chiến II quân Đồng Minh dùng để cung cấp cho các đơn vị đánh Nhật. Trung quốc cũng đang xây đường ống xăng dầu từ Vịnh Bengal qua Miến Điện tới Côn Minh.

Gộp chung lại, các tuyến đường này phá vỡ sự cô lập của các vùng cao thưa thớt dân cư ở Lào, Miến Điện và Việt Nam, những vùng trong các thập niên gần đây bị suy yếu vì chiến tranh, xung đột chủng tộc và buôn bán ma túy. Các tuyến đường chạy qua trung tâm Tam Giác Vàng, khu vực đã có thời sản xuất 70% thuốc phiện trên thế giới.

Các con đường mới, cùng với các thương cảng được nâng cấp dọc theo sông Cửu Long, đang làm thay đổi thực đơn và thói quen chi tiêu của dân chúng hai bên biên giới. Trung quốc bán trái cây và rau xanh ôn đới cho các nước láng giềng phía nam, và mua trái cây nhiệt đới, cao su, mía đường, dầu dừa và hải sản.

“Hồi trước người ta không hề thấy táo trong các chợ truyền thống,” theo Ruth Banomyong, một chuyên gia về cung ứng dạy tại Đại học Thammasat ở Bangkok.

Trung quốc đã phá mìn các vùng cạn của sông Cửu Long để sà lan hàng hoá có thể đi lại dễ dàng hơn, cho phép doanh nhân chở táo, lê và rau xuôi dòng. Giá táo ở Thái giảm xuống còn khoảng 20 xu một quả, so với một đô la hồi mười năm trước. Hoa hồng và các loại hoa khác từ Trung quốc đã thay thế cho hoa chở bằng máy bay từ Hoà Lan sang, làm dễ dàng cho túi tiền người Thái vào ngày Valentine. Ngày nay thương gia có thể chở hàng bằng sà lan, xe tải hay cả hai cách.

Nói chung, ngay cả trước khi làm xong con đường, thương mại giữa Trung quốc và vùng cao ở các nước Đông Nam Á, Cam Bốt, Lào, Miến Điện, Thái Lan và Việt Nam đã gia tăng đáng kể, từ 1 tỉ mười năm trước tới 53 tỉ trong năm 2007.

Dân chúng cũng di chuyển. Wang Suqin, giám đốc dịch vụ tốc hành ở bến xe đò Côn Minh, nói du khách Trung quốc muốn đi du lịch đường bộ qua Thái Lan.

Bà Wang nói: “Chúng tôi nhận điện thoại hỏi mỗi ngày”.

Dịch vụ xe đò tới Bangkok, chưa bắt đầu, sẽ mất ít nhất 24 giờ, nhưng điều đó không gây trở ngại, bà Wang nói nó là một phần của cuộc vui. Bà nói: “Chúng tôi không muốn bỏ qua cảnh quan trên đường”.

Trong một tuần hành trình qua các thành phố và làng mạc dọc đường từ Côn Minh tới Bangkok, các nông dân trồng lúa, công nhân hái trà, thương gia, doanh nhân và viên chức chính phủ tỏ ra hài lòng và thích thú rằng dự án sắp hoàn thành sau cả chục năm.

Chen Jinqiang, một viên chức nhà nước Trung quốc ở Xishuangbanna thuộc tỉnh Vân Nam, nói con đường sẽ giúp nông dân đưa rau và hoa của họ tới chợ, tránh vấn đề ông đã chứng kiến hồi thập niên 1980, khi vận chuyển nghèo nàn đã khiến dưa hấu thối trên các cánh đồng. Ông nói: “Thậm chí lợn cũng chê”.

Nhưng con đường cũng dấy lên nỗi sợ cũ về cái khối phía bắc. Preecha Kamolbutr, tỉnh trưởng Chiang Rai ở bắc Thái, nói nó có thể làm trầm trọng thêm điều ông gọi là “cuộc xâm lăng của người Trung quốc”. Ông đặc biệt quan tâm cho Lào, ông nói là một nước nghèo diện tích rộng khoảng nước Anh nhưng chỉ có 6,5 triệu dân.

Ông tỉnh trưởng nói: “Thương gia Trung quốc mang toàn bộ tư bản, công nhân và vật liệu xây dựng của họ vào, tôi sợ trong tương lai dân Lào có thể cảm thấy họ bị lợi dụng. Họ sẽ cảm thấy họ bị xâm lăng”.

Cho tới nay, nỗi lo sợ đó có vẻ chưa cảm thấy đối với nhiều người Lào. Dân ở tỉnh Luang Namtha thưa thớt người nói họ hoan nghênh khách tới thăm và trông cậy vào người Trung quốc, Thái Lan và các nước khác đổ vào để giúp nâng cao lợi tức của họ.

Alinda Phengsawat, chánh sở kế hoạch du lịch của tỉnh, nói con đường sẽ mang khách tới một vùng rất xa của quốc gia.

Bà nói: “Có thể họ sẽ ở lại qua đêm. Như thế tốt hơn chỉ chạy ngang.”

Dân chúng nói từ khi tráng nhựa xong hồi cuối năm ngoái, dân sống sâu trong rừng đã ra ven Đường số 3 để bán rau và sản phẩm của rừng.

“Chúng ta có một khu nội địa khổng lồ hiện được phục vụ rất tồi tệ, từ Côn Minh xuống Lào và bắc Thái,” John Cooney nói, ông là giám đốc phòng hạ tầng cơ sở Đông Nam Á của Ngân hàng Phát triển Á châu, cơ quan tài trợ phần đường ở Lào. “Bỗng nhiên bây giờ nó trở thành thị trường”.

Lào thiếu tiền, và khuyến khích Trung quốc đầu tư bằng cái mà họ có rất nhiều: đất đai. Phó thủ tướng Somsavat Lengsavad nói chính phủ sẽ đổi “đất lấy tư bản”.

Nhà nước gần đây cho một công ty Trung quốc thuê 50 năm và có thể gia hạn một mảng lớn đất quan trọng phía ngoài thủ đô Vạn Tượng, để xây một sân vận động. Tại Luang Namtha, một công ty Trung quốc được cho quyền sử dụng 30 năm để xây và điều hành một khu, có lẽ là nói trại, gọi là Khu Phát triển Kinh tế Bo Ten.

Theo bà Alinda, hấp dẫn chính cho tới nay không phải là các xưởng máy hay nhà kho điển hình cho loại khu công nghiệp, mà là một sòng bạc mà con bạc người Lào không được phép vào.

“Tôi lên đó và mọi người đều nói tiếng Trung quốc,” Pansak Gardhan nói, ông là kỹ sư người Thái giúp tái thiết sân bay nhỏ ở Luang Namtha. “Tất cả bảng chỉ dẫn đều bằng tiếng Trung quốc”.

Người Trung quốc tới đây đánh bạc sẽ lái qua đoạn có lẽ đẹp nhất của khúc đường Côn Minh - Bangkok, một xa lộ bốn làn xe băng qua các thung lũng và bám lên các sườn đồi hằn những đồn điền cây cao su và trà.

Li Hui, một viên chức sở ngoại vụ của tỉnh Vân Nam, sát biên giới Lào, nói một phần của chuyến đi từ Côn Minh tới biên giới hồi trước mất ba ngày. Ông Li nói: “Nửa số người nôn mửa”. Đường xa lộ mới chỉ cần vài giờ để vượt cùng đoạn đường.

Người Trung quốc chi 4 tỉ xây xa lộ từ Côn Minh tới biên giới. Một đoạn đường rất khó, phải xây 430 chiếc cầu và 15 đường hầm. Đoạn đường đó cũng được đặt 168 máy quay phim để các viên chức phòng giao thông tập trung kiểm soát trông chừng voi - ước tính có 275 con voi trong vùng - và các thú hoang khác. Máy quay phim cũng giúp cảnh sát bắt những kẻ nghi ngờ là tội phạm.

“Chúng tôi giúp giải quyết 130 vụ buôn lậu ma túy, trộm cướp và giết người,” Zhang Zhulin khoe, ông là giám đốc đoạn xa lộ phía Trung quốc đã khánh thành hồi tháng Tư năm 2006.

Trong một căn phòng lớn có bảng “Cấm vào!” ở cổng, ông Zhang dùng một cần điều khiển để biểu diễn cách ông quét qua các đoạn đường cũng như phóng to khuôn mặt của hành khách khi xe chạy qua các trạm thu tô.

Đường Côn Minh-Bangkok không phải là một kinh nghiệm suôn sẻ. Có những đoạn bên Trung quốc chưa được nâng cấp. Cây cầu trên sông Cửu Long vẫn đang trong giai đoạn lên kế hoạch, hành khách phải đi phà qua biên giới Thái-Lào. Và các thủ tục ở trạm kiểm soát biên giới, nhất là về hàng hoá, đôi lúc mất nhiều giờ.

Nhưng con đường là một tiến bộ hiển nhiên đối với con đường bà On biết hồi còn nhỏ. Con trai bà chở bà bằng chiếc xe tải nhỏ hiệu Toyota, nhưng bà không thích đi xa lắm. Bà nói: “Tôi ngồi xe bị buồn nôn”.

Nguồn: Thomas Fuller, In isolated hills of Asia, new roads to speed trade, New York Times, 31/3/2008.

Los Angeles Times, 15/4/2008

Nhưng lần này Lý Tống ăn uống bình thường.

Thứ Hai, Lý Tống ngồi khoanh chân trên cái ghế màu xanh dưới hàng dừa dọc con đường gần văn phòng của tờ báo ở Westminster, trước sự chào đón dành cho một vị anh hùng. Chung quanh ông có khoảng 30 người ủng hộ vẫy cờ Việt Nam Cộng hoà cũ và giương tấm biểu ngữ lớn “Đả đảo Công ty báo Người Việt!” Ba máy quay video ghi lại từng cử động của Lý Tống.

“Ông ấy là vị anh hùng của tôi,” người bạn biểu tình Trong Doan, 59 tuổi, nói. “Chúng tôi rất khâm phục ông ấy. Mười phút trước, ông ấy nói khi chúng tôi cần, ông ấy sẽ tới đây ngay lập tức”.

“Nếu tôi có thời giờ,” Lý Tống nói, “Tôi sẽ tới”.

Mặc bộ vét sọc trắng hợp thời trang và đội chiếc mũ xanh phi công từ những ngày trong không quân cũ, Lý Tống có vẻ hài lòng với tiếng tăm người chiến sĩ trung kiên chống mọi thứ liên quan tới cộng sản. Ông mang một tập gồm các bài cắt từ báo chứng nhận những việc làm trong đời ông.

Trong thời chiến tranh ở Việt Nam, ông đã trải qua nhiều năm tù sau khi máy bay của ông bị bắn rơi ở miền Bắc. Cuối cùng ông trốn thoát qua rừng rậm Cam Bốt và Thái Lan, và tới Mỹ với tư cách người tị nạn. Sau đó ông định cư ở San Jose, một trong những vùng có đông người gốc Việt nhất nước Mỹ.

Người ngưỡng mộ đặt biệt hiệu cho Lý Tống là “James Bond Việt Nam” sau khi ông bị buộc tội cướp một chiếc máy bay thương mại trên thành phố Hồ Chí Minh ở Việt Nam hồi đầu thập niên 1990 và ném hàng ngàn tờ truyền đơn kêu gọi lật đổ Cộng sản.

Ông già 63 tuổi này lái máy bay trên bầu trời Cuba và thả truyền đơn chống chế độ Fidel Castro. Ông đã nằm tù ở Việt Nam và Thái Lan vì những cuộc viễn chinh của mình và đã tuyệt thực nhiều lần.

Tháng Hai, chuyện Lý Tống tuyệt thực được phổ biến rộng rãi ở San Jose để chống việc đặt tên Vietnam Business District của thành phố.

Nhiều người trong cộng đồng Việt ở thành phố nói ông có công trong việc buộc Hội đồng Thành phố phải thoả hiệp với phe chống đối và chịu đặt tên Little Saigon một cách không chính thức cho khu vực. Cuối cùng khi các cuộc chống đối chấm dứt, báo San Jose Mercury News đăng tấm hình Lý Tống đang nhấm nháp ly nước chanh.

Lý Tống nói tuyệt thực cũng mệt. Ông thiệt mất 37 pounds, và mới gỡ lại được 25 pounds.

“Tôi yếu,” ông nói, “rất yếu”.

Thứ Hai tuần này, ông phục hồi sức khoẻ đủ để tham gia biểu tình với những người chống đối ở Quận Cam. Họ nói một tấm hình đăng trên tờ Người Việt - mô tả cái chậu rửa chân sơn màu cờ Nam Việt Nam cũ - là sỉ nhục. Tờ báo đã công khai xin lỗi phe chống đối, sa thải hai biên tập viên chính và đề nghị trả lại tiền cho ai đã mua số báo đó, nhưng các cuộc biểu tình vẫn cứ tiếp tục mỗi ngày.

“Tôi tới đây vì chúng tôi chiến đấu cho cùng một mục đích,” Lý Tống nói. “Chúng tôi luôn luôn chiến đấu chống chủ nghĩa cộng sản, dù nó là bọn tay sai của cộng sản hay bất cứ kẻ nào thiên cộng”.

Những người chống đối nói ban biên tập Người Việt đang giao thiệp với cộng sản và gần đây họ đã tìm thấy những tấm hình của cố chủ nhiệm Đỗ Ngọc Yến, chụp với các viên chức chính quyền Việt Nam.

Lý Tống nói, “Ông ta phải là kẻ thiên cộng, vì không ai trong phe tôi có thể đứng bên cạnh bọn cộng sản”.

    Ban biên tập báo Người Việt, tờ báo tiếng Việt lớn nhất, xưa nhất và được nể nang nhất ở Mỹ, đã gạt bỏ các lời cáo buộc. Gần đây tờ báo đã nộp đơn kiện phe chống đối về hành vi quấy rầy và bôi nhọ, và toà án ra lệnh tạm thời cấm phe chống đối gây trở ngại cho chuyện làm ăn của tờ báo.

Chiều thứ Hai, Lý Tống đáp máy bay đến phi trường John Wayne và đem theo va ly tới cuộc biểu tình. Cùng với áo quần, ông mang theo DVD và các tập sách mỏng có hình ảnh và bài viết về các cuộc viễn chinh của ông.

Khi được hỏi ông có định tuyệt thực nữa không, lần này nhân danh những người chống đối báo Người Việt, Lý Tống nói ông vẫn chưa hoàn toàn bình phục sau vụ tuyệt thực lần trước.

“Không, không, không,” ông nói. “Tôi yếu lắm. Tôi mệt lắm không tuyệt thực được nữa. Phải đổi chiến thuật chứ”.

	Nguồn: My-Thuan Tran, ‘Freedom fighter’ joins protest at O.C. Vietnamese newspaper,
Los Angeles Times, 15/4/2008.

    San Francisco, 7/4/2008 - Hai ngày trước khi đuốc thế vận tới San Francisco, California, ba thanh niên trong nhóm Students for A Free Tibet đã leo lên dây cáp cầu Golden Gate để trương biểu ngữ đòi tự do cho Tây Tạng và phản đối việc rước đuốc thế vận vào Tây Tạng, "One World, One Dream, Free Tibet 08" và "Free Tibet" và "No Olympic Torch in Tibet". Sau đây là một vài hình ảnh của họ trên chiếc cầu nổi tiếng này.

    Thượng Hải, 4/4/2008 - Giá gạo và các loại lương thực chủ yếu gia tăng khiến giới tiêu thụ hốt hoảng, gây nên các vụ náo loạn ở Yemen và Morocco, và tích trữ lương thực ở Hồng Kông.

Các chính quyền trên khắp thế giới đã có các biện pháp mạnh trong mấy tuần qua để kiểm soát số gạo cung cấp trong nước. Tuần trước Ai Cập tuyên bố sẽ cấm xuất cảng gạo trong sáu tháng. Cam Bốt đã ngưng xuất cảng gạo của tư nhân, Ấn Độ và Việt Nam cũng đặt một số giới hạn.

Tang Min, cựu kinh tế gia của Ngân hàng Phát triển Á châu, nói giá tăng là hậu quả không thể tránh khỏi của luật cung cầu. “Dân số thế giới tăng, nhưng việc trồng lúa không tăng cùng nhịp”.

Mặc dù các chính quyền cố tăng lương trong khu vực công và trợ cấp lương thực, giá tăng và thiếu hụt dẫn tới bạo động trên các tuyến cung cấp, trong các trung tâm phân phối lương thực và tại các siêu thị.

“Thiếu gạo không nhất thiết gây ra xáo động nếu đừng nghĩ tới người nghèo. Gạo rất quan trọng đối với cuộc sống hàng ngày của người nghèo,” Tang nói, ông là phó tổng thư ký Tổ chức Nghiên cứu Phát triển Trung quốc ở Bắc Kinh.

Không đâu đúng hơn Á châu, nơi bữa ăn phải có gạo.

Wang Qing, kinh tế gia của Morgan Stanley tại Hồng Kông, nói luật Mỹ khuyến khích phát triển nhiên liệu sinh học là nguyên nhân gây ra khó khăn ở Á châu và các nơi khác. Ông nói nó “trực tiếp dẫn tới việc giảm cây lương thực. Nếu giá dầu không tăng đáng kể, giá bắp sẽ không tăng. Nếu giá bắp không tăng nhanh, giá gạo sẽ không tăng”.

Để khuyến khích nông dân trồng lại cây lương thực, Trung quốc, Nam Dương và các nước khác tăng mức đền bù tối thiểu cho nông dân trồng các loại ngũ cốc cho người dùng.

Nhưng khi các nước trồng cây lương thực gia tăng sản xuất và giới hạn xuất cảng, họ chịu áp lực của các nước láng giềng nhập cảng gạo đang cần họ giúp. Bangladesh tuyên bố sẽ nhập 400.000 tấn gạo để bán dưới giá. Phi Luật Tân kêu gọi các nước khác trợ giúp khẩn cấp, trong khi người biểu tình xuống đường chỉ trích chính phủ đã không kiểm soát được lạm phát.

Bộ trưởng tài chính Cam Bốt là Keat Chhon tuần qua kêu gọi dân chúng bình tĩnh. Ông khuyên họ “đừng tích trữ lương thực, để tình hình khỏi khó khăn thêm”.

Một số chuyên gia nói xây dựng kho dự trữ để chống lại thiếu hụt trong tương lai chỉ làm tình hình tệ hơn.

“Dĩ nhiên, nếu tất cả các nước, hay người tiêu thụ cá nhân, đều tích trữ như nhau sẽ gây nên hoang mang và thiếu hụt nghiêm trọng trên thị trường, dẫn tới tăng giá phi mã,” Peter Timmer nói, ông là giáo sư thỉnh giảng ở Đại học Stanford về an ninh lương thực và môi trường.

Ông nói thí dụ “chính phủ dân túy mới đắc cử ở Thái Lan không muốn giá gạo tiêu thụ tăng, vì thế họ bắt đầu nói tới chuyện giới hạn xuất cảng, Thái Lan là nước xuất cảng gạo lớn nhất thế giới... Vì vậy hôm thứ Sáu vừa qua, giá gạo ở Thái tăng 75 đô la mỗi tấn.”

“Gạo là loại thu hoạch mang tính chính trị, và mục đích của hầu hết các chính phủ là ổn định giá gạo. Và khi ổn định giá gạo, thị trường thế giới trở nên bất ổn,” Randolph Barker nói, ông là trưởng nhóm khoa học xã hội của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế gần Manila.

Cuộc đấu tranh chống tăng giá thực phẩm vừa có tính tâm lý vừa mang tính thực tiễn.

Trong các nước vùng Trung Đông, như Bahrain, Jordan và United Arab Emirates, công nhân biểu tình tỏ sự bất bình khi sức mua của họ giảm. Ở Morocco, phương tiện truyền thông nhà nước báo cáo hàng chục người bị phạt tù vì gây náo động, và ở Yemen ít nhất hơn mười người bị giết từ cuối năm ngoái trong các vụ đụng độ liên quan tới giá thực phẩm.

Ở Trung quốc, chính quyền sợ rằng lạm phát - yếu tố gây nên vụ phản đối ở Tiên An Môn năm 1989 - đang đưa tới các sự việc đáng lo ngại. Tháng Tám 2007, một siêu thị ở Thành Đô giảm giá trứng từ 4 nhân dân tệ xuống 3,2 - khoảng 46 xu Mỹ - để lôi kéo người mua. Hàng ngàn người tới cửa, và bốn người bị thương trong vụ mà báo chí gọi là “mua vì sợ”.

Tháng Mười, một siêu thị ở Thượng Hải hạ giá chai dầu nấu ăn 5 lít xuống còn 30,8 nhân dân tệ - 4,39 đô, khoảng 2,85 đô thấp hơn giá bình thường. Năm phút sau khi siêu thị mở cửa, 19 ngưòi bị thương vì chạy tới mua.

Ở Hồng Kông cuối tuần qua, các kệ hàng hoá hết sạch gạo vì tin đồn giá sẽ tăng nữa. Ủy ban Người tiêu thụ Hồng Kông nói với người mua rằng họ phản ứng quá đáng, dù cho Liên đoàn Nhà hàng nói các quán ăn có thể lập tức tăng giá mỗi bát cơm một hay hai đô Hồng Kông, khoảng 20 tới 40 xu Mỹ.

Giá thực phẩm tăng đã ảnh hưởng mạnh trên các nước đang phát triển hơn là đối với các nước đã phát triển như Hoa Kỳ, vì thực phẩm chiếm tỉ lệ lớn trong tổng số tiêu thụ. Ở Trung quốc, tỉ lệ này gần 30%, Việt Nam là 40% và Ấn Độ là 50%. Ở Mỹ gần tới 7%.

Để làm nguôi bớt mối lo ngại càng lúc càng tăng của giới tiêu thụ Trung quốc - vật giá tăng 8,7% trong tháng Hai so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng lớn nhất trong 12 năm - nhà nước giữ nguyên giá một số lương thực, thịt và trứng. Thủ tướng Văn Gia Bảo tuyên bố hôm tuần này rằng Trung quốc chủ yếu tự túc về sản xuất gạo và đã dự trữ 40 tới 50 triệu tấn gạo.

Chính phủ Trung quốc cũng cho đăng liên tục trên báo chí địa phương hình ảnh “dự trữ chiến lược” thịt đông lạnh, các bao ngũ cốc và các thùng dầu ăn.

Điều đó không xoa dịu được Jiang Caijun, 35 tuổi, chi phí cho thực phẩm của ông đã tăng tới mức ông không còn mua được gì nữa trong thành phố Thượng Hải nơi ông sống. Jiang có một lều làm chìa khoá và sửa xe đạp, ông nói ông phải đi vài giờ về nông thôn để mua thực phẩm cho gia đình.

Jiang nói tệ nhất là cảm giác lạm phát nằm ngoài tầm tay ông, ông không biết có thể sống nổi không: “Tôi chẳng làm gì được”.

Tan Qingning, 37 tuổi, làm trong một xưởng dược phẩm ở tỉnh Quảng Tây phía nam Trung quốc, nói trong quá khứ ông và vợ có thể dành dụm ít tiền, nhưng ngày nay họ khó lòng đủ tiêu. Ngay cả vài tháng trước, họ ăn sáng hủ tíu trong nhà hàng mỗi ngày. Bây giờ vì giá hủ tíu tăng một phần ba, họ phải luộc thứ hủ tíu rẻ hơn ở nhà - để dành được một món tiền 14 xu mỗi ngày, nhỏ nhưng rất cần.

Tan nói, “Chúng tôi làm việc vẫn vất vả như trước, nhưng chúng tôi kiếm được ít hơn nhiều”.

Nguồn: Ariana Eunjung Cha, Rising grain price panic developing world , Washington Post, 4/4/2008.
 

    Harare, Zimbabwe, 4/4/2008 - Hôm nay Zimbabwe phát hành giấy bạc mệnh giá 20 triệu và 50 triệu đô la, đủ để mua vài ổ bánh mì. Trong thời gian gần đây ngân hàng trung ương phát hành giấy bạc mệnh giá mỗi lúc mỗi cao hơn để theo kịp đà lạm phát trên 100.000% và để giải quyết nạn thiếu tiền mặt trong xã hội. Tờ bạc mệnh giá cao nhất trước đó là 10 triệu ZWD được phát hành hồi tháng Giêng năm nay, và đồng bạc mệnh giá 1 ZWD chỉ mới được đưa ra sử dụng từ hơn chín tháng trước, ngày 31/7/2007.

    Ngoài ra Zimbabwe cũng tăng gấp đôi mức rút tiền mặt tối đa cho mỗi người và mỗi công ty lên 1 tỉ ZWD mỗi ngày, và sẽ tăng dần lên 5 tỉ để giảm bớt nạn đầu cơ.

Diễn biến của bộ phim rất chậm, nhất là ở phần đầu, các nhân vật ít nói, máy quay giữ ở khoảng cách nhất định, để câu chuyện tự mở ra qua diễn tả của khuôn mặt, của biểu lộ cảm xúc bằng cách đứng, ngồi, đi lại không lời. Rồi nhịp điệu phim tương đối nhanh hơn, khi Nhị Đệ biết tin đứa con trai 5 tuổi của mình được ông ngoại nó mang về thăm quê, nhưng Nhị Đệ bị cấm đến gặp.

Bộ phim hoàn toàn dựa trên tài diễn xuất của các diễn viên, hầu như không một tiểu xảo điện ảnh. Các nhân vật không làm một lúc nhiều việc để khoả lấp sự kém cỏi trong diễn xuất. Khi ăn chỉ ăn, không nói linh tinh. Thậm chí cái cách ăn trước đó phải dùng đũa gạt rác trên bàn qua một bên, rồi nhằn xương ra bàn chứ không nhổ xuống đất cũng được diễn cẩn thận. Câu chuyện chuyển một cách khéo léo từ tâm lý của một kẻ mất định hướng, sang bi kịch gia đình; từ mơ ước của cả một thế hệ thanh niên muốn bỏ nước ra đi để một tìm tương lai có lẽ tươi sáng hơn, sang câm nín bất lực hoặc liều lĩnh để mạng sống trôi theo số mệnh may rủi.

Khán giả phương tây thường nhìn điện ảnh các nước không cùng thể chế với họ, nhất là các nước gọi là cộng sản, qua hai lăng kính đối nghịch: tuyên truyền, hoặc chống chế độ. Wang Xiaoshuai thuộc thế hệ đạo diễn Trung quốc cuối thập niên 1990 không cho họ câu kết luận dễ dãi đó qua Beijing Bicycle (2001) và Nhị Đệ (2003). Nhị Đệ là hiện thân của thế hệ bị bật rễ, miệng luôn luôn ngậm điếu thuốc, đứng lặng lẽ thọc tay vào túi hoặc ngồi bên chai rượu cho hết ngày. Trong khi đó, nỗi hoang mang của họ không được nhà nước hiểu hoặc làm ngơ, giữa những lời phát biểu phấn khởi mơ hồ qua thông báo trên máy truyền hình rằng đất nước sẽ gia nhập WTO, như thể WTO là cứu tinh, là đích nhắm, là giải pháp cho mọi tình huống. Nhân vật Nhị Đệ là biểu hiện của mối mâu thuẫn bất hạnh. Một bên là thất vọng và lạc lõng. Một bên là cơ hội đầy hứa hẹn ở nước ngoài, có thể tốt hơn và thậm chí thành đạt, hoặc có thể chỉ là ảo tưởng. Một bên là tù đọng, một bên là dịch chuyển. Nhưng sau khi đã trải qua cả hai kinh nghiệm đó, Nhị Đệ không thể có một quyết định chắc chắn, không thể có một lời khuyên cho các bạn và thế hệ mình.

Ống kính của Wang không phê phán, mà chỉ trình bày một bi kịch nói chung của cuộc sống đứt gẫy. Như ánh đèn từ sau cánh cửa mở ra rón rén lúc Nhị Đệ đến đón Tiểu Nữ. Ánh sáng rọi xuống mặt đường đêm, rồi đứt gẫy lên bức tường u ám.

Drifters, 120 phút, 2003.
Đạo diễn và kịch bản: Wang Xiaoshuai (Vương Tiểu Soái).
Diễn viên: Duan Long (Nhị Đệ), Shu Yan (Tiểu Nữ), Wang Xhiliang (Liang), Zhao Yiwei (anh Nhị Đệ), Tang Yang (chị dâu Nhị Đệ), Ke Da (con Nhị Đệ). 

14/5/2008 - Nhà cầm quyền Trung quốc dự tính tổ chức một kỳ Thế vận hội hoành tráng vào mùa hè năm nay để trình bày với thế giới hình ảnh một đất nước hùng mạnh, hoà thuận và hiếu khách. Bắc Kinh không muốn ai đề cập đến những vấn đề nhức nhối như vệ sinh thực phẩm, môi trường, nhân quyền, Darfur, Tây Tạng...

Đầu tuần này Bắc Kinh quyết định sẽ cấm đường lên đỉnh Hy Mã Lạp Sơn dọc theo sườn phía bắc, nằm trong Tây Tạng do Trung quốc kiểm soát, để chuẩn bị rước đuốc thế vận lên đó.

Tại Ấn Độ, hơn 100 người Tây Tạng đã bị bắt giữ vì định tổ chức đi bộ tới Lhasa, thủ đô Tây Tạng, khởi hành từ Dharamsala, nơi đặt chính quyền Tây Tạng lưu vong ở Bắc Ấn. Hiện nay họ tuyên bố bắt đầu tuyệt thực tới khi được thả. Chính quyền Ấn nói người Tây Tạng được tự do sinh sống và làm việc tại Ấn, nhưng không được tổ chức biểu tình liên quan tới chính trị.

Tại Lhasa, hôm nay các nhà sư Phật giáo và dân Tây Tạng đã biểu tình và bị lực lượng an ninh Trung quốc đàn áp dữ dội. Theo các nhân chứng cho biết người biểu tình đã đốt các cửa hiệu, xe quân sự và ít nhất một chiếc xe buýt của khách du lịch. Từ hôm đầu tuần các nhà sư ở Lhasa đã tổ chức kỷ niệm cuộc nổi dậy chống sự cai trị của Trung quốc năm 1959. Đây là cuộc biểu tình lớn nhất kể từ cuối thập niên 1980, khi lực lượng an ninh Trung quốc liên tục trấn áp và tàn sát người chống đối.

Vị lãnh tụ tinh thần của Phật giáo Tây Tạng là Dalai Lama đã ra tuyên bố tỏ ý lo ngại về tình hình đang xảy ra và kêu gọi Trung quốc “ngưng dùng vũ lực và quan tâm tới nỗi uất ức âm ỉ của nhân dân Tây Tạng”.

Hiện nay, nhà cầm quyền Trung quốc đã ban lệnh giới nghiêm tại Lhasa, cảnh sát đặt các rào cản trên đường phố trong các khu của người Tây Tạng.

Toà đại sứ Mỹ tại Bắc Kinh khuyến cáo dân Mỹ tránh xa Lhasa vì lý do an ninh. Trong khi đó, Toà Bạch ốc tỏ ý quan tâm, nhưng không chỉ trích thẳng, mà chỉ đề nghị Trung quốc nên tự chế. Phát ngôn viên Tony Fratto nói: “Chúng tôi nghĩ Bắc Kinh cần tôn trọng văn hoá Tây Tạng, cần tôn trọng các sắc tộc trong xã hội của họ. Chúng tôi rất tiếc về sự căng thẳng giữa các nhóm sắc tộc với Bắc Kinh”. Ngoài ra Washington không có một phản ứng công khai nào khác.

    Tự điển Việt - Bồ - La của Alexandre de Rhodes có khoảng 9000 mục từ Việt, được Viện Khoa học Xã hội xuất bản năm 1991. Sách gồm hai phần:

1/ Bản chụp cuốn Dictionarium, Annamiticum - Lusitanum - Latinum, xuất bản tại Rome năm 1651.

2/ Bản dịch tiếng Bồ Đào Nha và La Tinh trong tự điển gốc sang tiếng Việt.

    Mỗi phần có hai lời tựa của Alexandre de Rhodes, “Báo cáo vắn tắt về tiếng An Nam hay Đông Kinh” mô tả cơ cấu ngữ âm và ngữ pháp tiếng Việt, và phần từ điển.

        Hai lời tựa của Alexandre de Rhodes, và lời cho phép xuất bản
        của Franciscus Piccolomineus, Bề trên cả Hội Dòng Giê-su.

    THƯA QUÝ NGÀI RẤT ĐÁNG TÔN, VÀ RẤT ĐÁNG KÍNH, HỒNG Y THÁNH BỘ TRUYỀN BÁ ĐỨC TIN

Khi chính thần linh dạy dỗ mọi chân lý cho các Thánh Tông đồ sắp đi khắp Hoàn cầu, thì không những Người muốn cất dấu trong lòng các ông chính sự khôn ngoan, mà còn dạy các ông thông biết tiếng nói mọi dân tộc, khiến sự hỗn độn tiếng nói và sự ngu dốt từng phát sinh trên thế giới, do việc dấy loạn tội lỗi cùng hành động kiêu căng của con cái ông No-e, đều được hủy diệt nhờ sự vâng lời và hạ mình cách khiêm tốn của các Môn đồ đức Ki-tô. Bởi thế, trong Phòng ăn rất thánh trên Núi Si-on, nhiều hình lưỡi rải rác xuất hiện: vì như ông Nazianzenus ghi nhận, đức CON đã ở giữa chúng ta bằng thể xác khả giác và khả thị, thì cũng hợp lý để đức THÁNH LINH cũng xuất hiện khả giác dưới hình những lưỡi lửa. Bởi đấy, chúng tôi vui mừng rằng tiên mẫu này, hay gương thần này, bây giờ đang được thực hiện trong Thành đứng đầu Hoàn cầu, tại đó, như vị Đại diện Tối cao ở dưới đất của Lời nhập thể xuất hiện như là đầu hữu hình của Giáo hội chiến đấu khắp thế, cũng vậy, thông qua các Giáo phụ áo đỏ, ngọn lửa thần của đức THÁNH LINH cũng đang xuất hiện, ngọn lửa mà các Ngài nồng cháy bên trong, hay bày tỏ bên ngoài bằng màu đỏ, ước gì các Ngài trở nên những người truyền bá nhiều phương ngữ, để không những các nước lân cận và quen biết từ xưa được nghe những sự kỳ diệu của Thiên Chúa mà cả mọi miền dưới bầu trời và những Vương quốc rất xa xôi ở cực Đông từ nhiều thế kỷ qua chưa được nghe, thì bây giờ những nước ấy cũng phải được nghe và rao truyền danh Chúa huyền diệu biết bao trên khắp trái đất. Vậy tôi xin hỏi, trong khoảng chưa đầy hai mươi lăm năm gần đây, việc ấn hành các phương ngữ của nhiều dân tộc tiếng nói xa lạ có ý nghĩa gì, nếu không phải là truyền bá và phổ biến khắp trái đất những tư tưởng của Lời Thiên Chúa, mà theo lệnh của Người, Rô-ma là thư viện và kho chứa, vừa để nuôi dưỡng đoàn chiên của vị Mục tử Tối Cao Nhân lành, vừa để ngăn chặn lũ sói đang xông phá? Mà lại để Lời Thiên Chúa thâm nhập dễ dàng hơn tới tận cùng Hoàn cầu, nơi người Đông-kinh và Cô-sinh, tức là tất cả mọi người An Nam đang chiếm cư, thì bây giờ lòng đại lượng bao la của quý vị cũng truyền lệnh thực hiện quyển từ điển của dân tộc An Nam, một quyển từ điển giúp ích cho những người làm công tác Tông đồ được chỉ định cho phần vườn nho này của Chúa, hầu họ hiểu biết phương ngữ xa lạ của người An Nam, tức là để những mầu nhiệm Thiên Chúa được giải bày cho người An Nam, đồng thời cũng để người An Nam vừa làm quen với chính Đức Tin Rô-ma và Tông đồ, vừa làm quen với phương ngữ Rô-ma và La-tinh. Ai mà không thấy việc đó trong tương lai có lợi là chừng nào cho công cuộc truyền bá đức tin của Chúa Ki-tô được rộng rãi và chắc chắn hơn. Còn một việc nữa, thưa các vị HOÀNG TỬ RẤT ĐÁNG TÔN, một khi các Ngài hướng mắt rất từ ái tới những miền biên cương của các dân tộc, nơi mà đồng ruộng mùa gặt trắng xoá, thì xin các Ngài đừng ngưng ủng hộ những dự liệu về tài chánh của quý Ngài, để sau khi đã bài trừ những dị đoan viển vông, thì cuối cùng tất cả đều chạy tới con người hoàn hảo nhất, và như thế các chi thể sẽ kết hợp với chính đầu của mình; sau hết chỉ còn một đoàn chiên và một Mục tử.

CÙNG ĐỘC GIẢ

Quyển từ điển tam ngữ này, gồm tiếng An Nam, Bồ-đào và La-tinh tôi đặt nó vào trong tay và để dưới mắt bạn được, là nhờ vào sự tài trợ của Thánh Bộ Truyền bá Đức Tin; thay thế cho một thứ Ngữ pháp, tôi mở đầu ít dòng liên quan tới khái niệm về tiếng An Nam hay Đông-kinh. Tiếng này không những thuộc hai vương quốc khá rộng lớn là Đông-kinh và Cô-sinh, thêm vào đó vương quốc thứ ba là Cau bàng, cũng sử dụng cùng một phương ngữ ấy; mà lại tiếng đó còn thông dụng ở những vương quốc lân cận như Chàm, Cam-bốt, Lào và Xiêm. Vậy tiếng An Nam tôi thiết tưởng tốt hơn nên đặt trước ở trong từ điển, vừa bởi phải làm như vậy thì tiếng An Nam mới được chính danh và chính yếu, vừa bởi nhờ vậy bất cứ ai cũng có thể hiểu và cắt nghĩa được các sách An Nam dễ dàng hơn; ngoài ra nó còn có ích lợi hơn nữa cho chính người An Nam, để họ có thể học cả tiếng Bồ-đào lẫn tiếng La-tinh.

Tuy nhiên trong công việc này ngoài những điều tôi đã học được nhờ chính người bản xứ trong suốt gần mười hai năm thời gian mà tôi lưu trú tại hai xứ Cô-sinh và Đông-kinh, thì ngay từ đầu tôi đã học với Cha Francisco de Pina người Bồ-đào, thuộc Hội Dòng Giê-su rất nhỏ bé chúng tôi, là thày dạy tiếng, người thứ nhất trong chúng tôi rất am tường tiếng này, và cũng là người thứ nhất bắt đầu giảng thuyết bằng phương ngữ đó mà không dùng thông ngôn, tôi cũng sử dụng những công trình của nhiều Cha khác cùng một Hội Dòng, nhất là của Cha Gaspar de Amaral và Cha Antonio Barbosa, cả hai ông đều đã biên soạn mỗi ông một cuốn từ điển: ông trước bắt đầu bằng tiếng An Nam, ông sau bằng tiếng Bồ-đào, nhưng cả hai ông đều đã chết sớm. Sử dụng công khó của hai ông, tôi còn thêm tiếng La-tinh theo lệnh các Hồng y rất đáng tôi, vì ngoài những tiện lợi khác, nó còn giúp ích cho chính người bản xứ học tiếng La-tinh. Đó là chủ ý của chúng tôi, điều mà tôi muốn nhắn nhủ bạn để làm Vinh quang Chúa hơn. Chúc bạn khoẻ mạnh và hãy cầu nguyện cho tôi.

Franciscus Piccolomineus Bề trên cả Hội Dòng Giê-su

Cuốn từ điển Anh Nam hay Đông-kinh, có chú giải tiếng Bồ-đào và La-tinh, được biên soạn bởi Cha Alexandre de Rhodes Linh mục thuộc Hội Dòng chúng tôi, nay chúng tôi ban phép để xuất bản, nếu những người liên hệ đến công việc này nhận định là nên làm, thì căn cứ vào đó, chúng tôi ban hành tại Rô-ma ngày mồng 5 tháng Hai năm 1651 chứng thư này do chính tay chúng tôi viết và có ấn dấu của chúng tôi.

Franciscus Piccolomineus

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Được phép in, Tôn Huynh Vincentius Fanus Phụ tá Cha Rất đáng kính Vincentius Candidus là Bề trên Cả Dòng Thuyết giáo, Giám quản Thánh Dinh Tông toà.

"Báo cáo vắn tắt về tiếng An Nam hay Đông Kinh", ngoài đoạn dẫn nhập, gồm có 8 chương:

1/ Chữ và vần gồm trong tiếng này

2/ Về các dấu và dấu hiệu khác trên nguyên âm

3/ Về danh từ

4/ Về các đại từ

5/ Về những đại từ khác

6/ Về các động từ

7/ Về những phần còn lại không biến cách của lời nói

8/ Một số luật liên quan đến cú pháp.

    Sau đây là đoạn dẫn nhập của "Báo cáo vắn tắt":

        BÁO CÁO VẮN TẮT VỀ TIẾNG AN NAM HAY ĐÔNG KINH

    Những phương ngữ gần gũi nhau hơn ở Đông phương, đặc biệt tiếng Trung Hoa và Đông-kinh, phần nào kể cả tiếng Nhật Bản nữa, có cách học khác xa các tiếng xứ sở chúng ta: bởi chúng thiếu hẳn giống; đích thực chúng cũng không có biến cách, cũng chẳng có số, quả thật tiếng Đông-kinh, mà bây giờ chúng tôi bàn tới, hoàn toàn chẳng có chia động từ, chẳng có thì, chẳng có thức; nhưng tất cả những thứ đó hoặc được cắt nghĩa, nhờ thêm vào một số phụ từ, hoặc được suy đoán nhờ những tiếng đi trước hay theo sau, khiến người thông thạo tiếng, nhận đúng là thì, hoặc thức, và số, được giải nghĩa trong chính câu nói, vả lại thường thường cùng một từ có nghĩa danh từ và động từ, và bởi những tiếng được thêm vào người ta có thể hiểu dễ dàng ở vị trí như thế tiếng như vậy phải là danh từ, hay động từ.

    Tuy nhiên có hai điều đặc biệt cần phải ghi nhận trong phương ngữ này, là những điều được coi như nền tảng chi phối tất cả phương pháp để học tốt tiếng ấy, đến nỗi nếu không có nó thì người đồng hương chúng ta khó mà lĩnh hội được; vì cũng như con người gồm có xác và hồn, thì cũng thế, phương ngữ  này gồm những chữ mà chúng ta viết, những giọng hay dấu dùng để ghi và phát âm: khi đã giải và đặt điều đó trước như là nền tảng, thì sẽ xét sau các phần khác của câu nói và những quy tắc phải giữ trong chính câu nói.

        Cách trình bày vài mục từ trong quyển tự điển này.

1/ trong bản gốc:

a, chị ả: Irmau primogenita: Soro primogenita.

ác, dữ: mao: malus, a um. ác nghiẹp: fazer mal: malum agere. ác tâm, laõ dữ: maos bofes: nequam. đại ác, dữ làm: cruel: crudelis, ie. ác, chơi ác: brincar, folgar: ludo, is. hay ác, ác nghiép: brincador, brincão. lufor oris.

2/ trong bản dịch sang tiếng Việt:

Ả, CHỊ Ả: Người chị sinh đầu tiên.

ÁC, DỮ: Xấu xa, dữ. Ác nghiệp: Làm điều xấu xa. Ác tâm, laõ dữ: Lòng độc dữ, xấu xa. Đại ác, dữ làm [lắm]: Dữ tợn. Ác, chơi ác: Chơi bời, chọc ghẹo. Hay ác, ác nghiép [nghiệp]: Người chơi bời, người chọc ghẹo.

Nguồn: Alexandro de Rhodes, Từ điển An Nam - Lusitan - La tinh (Thường gọi Từ điển Việt - Bồ - La), phiên dịch Thanh Lãng, Hoàng Xuân Việt và Đỗ Quang Chính, biên tập Hồ Lê, Cao Xuân Hạo và Hồ Tuyết Mai, nhà xuất bản Khoa học Xã hội, TP Hồ Chí Minh, 1991.

BẮC KINH, 4/3/2008 - Quốc hội Trung quốc tuyên bố ngân sách quốc phòng năm 2008 sẽ tăng 17,6% lên 59 tỉ đô la (so với số tăng 17,8% hồi năm ngoái và luôn luôn tăng trên 10% trong suốt hai thập niên qua). Hiện nay Trung quốc có quân số đông nhất thế giới, khoảng 2,3 triệu lính.

Các chuyên gia trên thế giới cho rằng không nước nào công bố chính xác số tiền chi cho quốc phòng, riêng Bắc Kinh số chi thực sự lớn gấp hai hoặc ba lần con số được công bố.

Con số 59 tỉ đô của Trung quốc chỉ là một phần nhỏ so với chi tiêu của Hoa Kỳ. Hồi tháng trước, tổng thống Bush đề nghị ngân khoản 515 tỉ đô cho Ngũ giác đài, chưa kể các khoản khác như chi phí cho cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan. Năm 2007, Hoa Kỳ chi cho Iraq và Afghanistan khoảng 170 tỉ đô, cho Bộ Năng lượng để bảo trì và nghiên cứu và sản xuất vũ khí nguyên tử khoảng 10 tỉ, và cho Bộ Cựu chiến binh khoảng 33 tỉ.

Phát ngôn viên Quốc hội Trung quốc, Jiang Enzhu, tuyên bố từ 2003 tới 2007 chi tiêu quốc phòng của Bắc Kinh tăng trung bình 15,8% mỗi năm, trong khi tổng thu nhập nhà nước tăng trung bình 22,1%. Ông nói chi quốc phòng của Trung quốc bằng 1,4% tổng sản lượng quốc nội (GDP), trong khi Hoa Kỳ là 4,6% và Anh 3%.

    BILL, Wyoming - Từ nhiều chục năm, cái chấm tên là Bill này có một, hai hay năm cư dân, tùy theo bạn có đếm cả chó mèo hay không. Nhưng gần đây nhờ phát triển nên dân số tăng lên ít nhất là 11, vì thế bây giờ Bill là một đốm hơn là một chấm, và có thể tới ngày xứng đáng bắt đầu tự xưng là William.

Ngày đêm từng đoàn xe lửa dài hơn một dặm rầm rập nhắm hướng bắc với hàng chục toa trống lên khu mỏ than ở Powder River Basin, rồi gầm gừ nhắm hướng nam kéo theo hàng ngàn tấn than. Chúng lách cách phía sau cửa hàng bách hoá chật cứng và bưu điện đóng cửa chớp, tạo thành âm thanh của Bill.

Nhưng Bill cũng là trạm đổi nhân viên của công ty đường sắt Union Pacific, nghĩa là hàng chục trưởng xe, kỹ sư và nhân viên đường sắt đủ loại trên tuyến đường chở than phải bắt buộc nghỉ ở đây. Chẳng mấy ai muốn ở Bill, nhưng họ phải ở lại Bill. Họ là khách trọ ngắn ngày, luôn luôn kéo theo cái đèn bão, găng tay và dụng cụ của họ.

Đã nhiều năm các nhân viên đường sắt trú ở một nơi họ thờ ơ gọi là Bill Hilton, một quán trọ 58 phòng, tồi tàn, gần bãi xe lửa, với vách tường mỏng, và nhất là không đủ giường khi ngành than phát triển đòi hỏi tăng thêm số xe lửa. Vào lúc 2 giờ sáng hay 2 giờ trưa, bọn công nhân mệt đứ đừ vừa hết ca phải đợi có giường trống, và sau đó hy vọng ngủ được.

Đường xe lửa chở than chạy ngang Bill

Union Pacific giải quyết tình trạng này bằng cách hợp đồng với công ty khách sạn Lodging Enterprises. Công ty này đồng ý xây khách sạn và quán ăn tại một chỗ gần như đồng không mông quạnh, và Union Pacific bảo đảm thuê hầu hết phòng cho đám công nhân đường sắt mệt mỏi của mình.

Đó là lý do một hôm tháng Tám bà Deloris Renteria thấy mình lái xe trên xa lộ 59 hoang vắng, bà vừa mới nhận việc làm tổng giám đốc quán trọ Oak Tree và quán ăn Penny’s Diner sắp sửa xây ở một chỗ gọi là Bill. Nhưng bà lái xe vượt qua Bill mà hoàn toàn không biết. Khi bà quay lại đối diện cảnh xa vắng, bà nghĩ:

Ôi Trời. Đây là Bill.

Lịch sử của Bill được ghi trên những tờ giấy cũ giòn và các bài báo giữ phía sau quầy rượu ở cuối cửa hàng bách hoá ở Bill. Hình như một ông bác sĩ định cư nơi đây hồi Thế chiến I, và bà vợ ông nghĩ ra cái tên sau khi thấy mấy người trong vùng đều có cùng tên Bill.

Rồi có bưu điện, cửa tiệm nhỏ bán sandwiches cho tài xế xe tải, trường học nhỏ cho con nít ở các trang trại quanh vùng, và những thứ lắt nhắt khác, trừ đoàn xe lửa đó. Có lần chủ tiệm bách hoá lập Câu lạc bộ du thuyền: không tàu, không nước, không tai nạn tàu thuyền đắt đỏ. Ông bán nón và áo thun cho du khách khoái chuyện giễu đó.

Thoạt tiên bà Renteria nghĩ bà bị giễu dở. Bà 50 tuổi, mẹ của bốn đứa con đã lớn; tìm sự cô lập không phải là mục đích của đời bà. Nhưng bà có việc để làm, với hàng đoàn khách đều đặn, hầu như tất cả bọn khách là nhân viên đường sắt ghé qua, bước tới quầy tiệm ăn, ký tên vào, ký tên ra.

Bây giờ bà nói bà thích Bill. Khi bà bước ra cửa sau hút thuốc, bà không thấy gì ngoài cái trống không đẹp đẽ.

Khách sạn ở Bill - có người gọi nó là Bill Ritz-Carlton - mở cửa cho mọi người, nhưng thiết kế đặc biệt để chứa đám nhân viên đường sắt này. Chẳng hạn, để giữ đúng hợp đồng giữa công ty đường sắt và nghiệp đoàn, khách sạn phải có một phòng nghỉ, một phòng tập thể dục, và rất quan trọng, một bàn đánh bài.

Vì ngành đường sắt khó là một nghề từ 9 giờ sáng tới 5 giờ chiều, mỗi phòng có màn cửa sổ thiết kể sao cho không một giọt ánh sáng ban ngày nào lọt vào và vách tường dày để hút âm thanh như cái máy hút bụi. Khách sạn cũng có hệ thống “tìm khách” dùng máy đo nhiệt để biết có ai trong phòng, có thể đang nghỉ, hoàn toàn không muốn tiếng kêu vui vẻ “Dọn phòng” quấy rầy.

Khách sạn ở Bill vẫn còn những rắc rối vì mới lập, đụng chạm giữa hai nền văn hoá - khách sạn và đường sắt - là bằng chứng của tấm bảng hơi sai chính tả trên cánh cửa quán ăn: “Khách Union Pacific: Làm ơn tháo kleats trước khi vào nhà. Vi phạm sẽ bị phạt 50 đô tức thì!!!!!! Cám ơn”.

Đối lại là Jarod Lessert, 35 tuổi, kỹ sư đường sắt và là một trong những khách trọ ngắn ngày lâu đời của Bill, vừa mới ra khỏi khách sạn. Anh nhấm nháp Diet Coke ở quầy cuối cửa hàng bách hoá trong khi đợi tới nửa đêm, lúc đó anh sẽ lái chiếc xe lửa đầy than suốt 12 giờ về South Morrill, Nebraska, nơi anh sống và khoái ngủ ở đó hơn.

Anh nói khách sạn mới khá hơn hẳn so với quán trọ cũ, nhưng nói thêm rằng một số lề luật của khách sạn là hoàn toàn vô lý. Anh cũng sốc vì giá cả trong quán ăn: “Chín đô một cái trứng ốp la?”

Thật ra một cái trứng ốp la giá 7 đô 99 xu, cộng thuế, có thịt, khoai tây băm chiên, bánh mì nướng và thức uống. Nhưng ít nhất bây giờ bạn có thể gọi món ốp la ở đây.

Ít nhất giám đốc điều hành xe lửa Greg Mueller có thể ăn thịt bò nướng nóng hổi (7,49 đô) trong lúc nghĩ ngợi về ngọn đồi gần đó nơi ông có thể thấy xe lửa chạy dọc ngang bên dưới và dải ngân hà đầy sao bên trên. Ít nhất một ông giám đốc khác là Marty Castrogiovanni có thể nhấm nháp cà phê (1,46 đô) trong khi tự hỏi rằng Bill, Bill nhỏ xíu, có phải là một phần của con đường xe lửa nhộn nhịp nhất thế giới, tính theo trọng lượng.

Ít nhất bây giờ bạn có thể từ cái trứng ốp la, quá giá hay không, nhìn lên và thấy qua cửa sổ một chiếc xe lửa nữa chở một phần của Wyoming đi nơi khác.

Ngày đêm, những toa xe lửa đó tạo nên tiếng động tràn ngập không nao núng vì tấm màn cửa đặc biệt và vách tường dày. Đó là tiếng của đồng tiền làm nên, đèn đóm bật lên và trái đất xáo động rền rĩ dưới chân. Đó là tiếng của một đốm tên Bill, quá bận rộn để ngủ nghê.

Nguồn: Dan Barry, In a town called Bill, a boomlet of sorts, New York Times, 3/3/2008.

    MANILA, 1/3/2008 - Hàng chục ngàn người xuống đường biểu tình ở thủ đô Manila đòi tổng thống Gloria Macapagal Arroyo từ chức vì liên can tới một vụ tham nhũng.

Hai cựu tổng thống - bà Corazón C. Aquino, người cầm đầu cuộc cách mạng lật đổ nhà độc tài Ferdinand E. Marcos năm 1986, và ông Joseph Estrada, bị mất chức năm 2001 vì tội đánh bài và gian lận tiền thuế - cùng với các linh mục, nữ tu, nông dân, những người phe tả và sinh viên đã tuần hành qua thủ đô.

Theo các lời cáo buộc, chồng bà Arroyo đã gây áp lực để công ty ZTE của Trung quốc trúng thầu 300 triệu đô la xây dựng mạng lưới internet cho các cơ quan trong chính phủ Phi, và phe đảng của Arroyo nhận 30 triệu đô. Ngoài ra, khi Trung quốc lập huyện Tam Sa trên vùng đảo tranh chấp giữa các nước trong khu vực, tổng thống Arroyo và chính phủ Phi gần như hoàn toàn im tiếng vì đã nhận món tiền hối lộ này. Về sau bà Arroyo hủy bỏ hợp đồng với ZTE.

    Nhật báo Los Angeles Times đăng một bài viết về người gốc Việt ở Orange County và vùng phụ cận thuộc nam California gần đây có khuynh hướng ngả sang phía tả (theo nghĩa đảng Dân chủ là phe tả, và đảng Cộng hoà là phe hữu; hoàn toàn không có nghĩa tả là hồng, là đỏ, hay là cộng sản). Không biết bài báo viết đúng hay sai, nhưng đây cũng là một hiện tượng lạ đáng theo dõi so với những chuyện khác vốn ồn ào trên bề mặt, như chuyện biểu tình kéo dài nhiều tháng để chống cái chậu rửa chân của báo Người Việt ở nam Cali, hay ngay cả biểu tình kèm theo tuyệt thực để đòi tên Little Saigon ở bắc Cali.

Nguồn: My-Thuan Tran và Christian Berthelsen, Leaning left in Little Saigon, Los Angeles Times, 29/2/2008.