Nhận con nuôi ở Việt Nam

Chuyện xảy ra gần bốn tháng trước, tuần qua các gia đình bắt đầu vận động gây áp lực với Bộ Ngoại giao để cho họ mang Madelyn Grace, Eden và Anabelle vào Mỹ. Tranh thủ sự giúp đỡ của các nghị sĩ Mỹ trong tiểu bang mình, các cha mẹ nuôi cho rằng họ bị kẹt một cách bất công trong cuộc tranh cãi giữa chính quyền Mỹ và Việt Nam vì lo ngại chuyện tham nhũng trong thủ tục nhận con nuôi khiến cho việc nhận con nuôi Việt Nam bị đình hoãn từ 2003 tới 2005.

Bà Carroll cùng với chồng là Steve và ba người con khác đi từ nhà ở Camarillo, California, tới để vận động cho đứa con gái 10 tháng đang sống trong một nhà nuôi dưỡng ở Việt Nam. Bà Carroll nói: “Chuyện xảy ra cho chúng tôi là hoàn toàn không thể nghĩ nổi”.

Bà nói: “Chúng tôi không ngại họ điều tra việc nhận con nuôi, nhưng chúng tôi đã chứng minh không dính líu tới một chút tham nhũng nào”.

Russ Giesu bế cháu gái, Jordan McRoberts, trong lúc ba gia đình gặp nghị sĩ Barbara Boxer

Bộ Ngoại giao tháng trước đã cảnh cáo việc nhận con nuôi, cho rằng sự thiếu kiểm soát về vấn đề “tìm trẻ” và chi tiền ngoài quy định đang khuyến khích chuyện mua bán trẻ em - chi phí trung bình để nhận con nuôi vào khoảng 25.000 đô la mỗi gia đình. Sáu năm trước, những cáo buộc tương tự đã khiến Việt Nam thắt chặt kiểm soát việc người nước ngoài nhận con nuôi. Cuối năm 2005, Việt Nam và Mỹ ký một thoả ước nhận con nuôi, từ đó tới nay gần 1.100 trẻ em Việt được người Mỹ nhận làm con.

Tuy nhiên, thoả ước hết hạn ngày 1 tháng Chín và đang được điều đình để gia hạn, các gia đình nhận thấy chính phủ liên bang bỗng gia tăng điều tra về việc nhận con nuôi ở Việt Nam, ngăn chặn một số trẻ em về với cha mẹ nuôi.

Theo Bộ Ngoại giao, hai năm qua có 21 hộ chiếu cho trẻ em vào Mỹ bị từ chối. Hơn phân nửa số đó xảy ra từ tháng Mười năm ngoái, khiến người ta than phiền rằng bộ đang nhặt ra một số trường hợp cá nhân để làm cho nhà nước Việt Nam khó chịu và thay đổi thủ tục nhận con nuôi.

Nghị sĩ Barbara Boxer, đảng Dân chủ bang California, nói ba gia đình gặp bà tại văn phòng tuần qua: “Mọi điều chúng tôi biết hiện nay cho thấy Bộ Ngoại giao, thành thật mà nói, đang dùng các trẻ em này như một công cụ trong một trận chiến chẳng dính gì với các gia đình này hoặc chính các trẻ em”.

Bộ Ngoại giao nói họ chỉ muốn bảo đảm trẻ em được nhận một cách hợp pháp.

Michele T. Bond, phụ tá bộ trưởng ngoại giao về dịch vụ hải ngoại nói: “Nếu chúng tôi xét một vụ và nghĩ là có chuyện sai trái, rồi thông qua là một việc không thể tha thứ đối với chúng tôi”. Bà Bond nói Việt Nam chưa bao giờ công bố chi phí nhận con nuôi theo như đòi hỏi của thoả ước chung, và nói một số trẻ em được nhận vào viện mồ côi không có tài liệu “đáng tin cậy”.

Bộ Ngoại giao cảnh báo rằng nhân viên toà đại sứ đã thấy “nhiều đơn bất hợp lệ xin nhận trẻ mồ côi và hộ chiếu đang gia tăng”, và “số trẻ bị bỏ rơi tăng đáng kể” tại hai tỉnh, trong đó có Thái Nguyên, nơi ba đứa bé được nhận làm con nuôi đang gặp khó khăn.

Toà đại sứ Việt Nam ở Washington không trả lời điện thoại hỏi ý kiến.

Các tổ chức nhận con nuôi nói họ không hướng các bậc cha mẹ tránh nhận trẻ Việt Nam, nhưng một số tổ chức như Children’s Home Society và Family Services ở St. Paul, không nhận đơn mới cho Việt Nam để có thể giúp những đơn hiện có.

Kristine Huson, phát ngôn viên của tổ chức, nói: “Chúng tôi khuyến khích người nộp đơn cho biết tên một nước thứ nhì, vì chúng tôi không biết có thể đình hoãn tới đâu nếu thoả ước ở Việt Nam không được gia hạn”.

Theo một chương trình do Bộ Ngoại giao khởi xướng từ tháng 11, các tổ chức nhận con nuôi nói với các cha mẹ xin hộ chiếu cho con họ trước khi thu xếp đi sang Việt Nam hoàn tất thủ tục nhận con nuôi. Bộ Ngoại giao nói Chương trình Orphans First cảnh giác cho các cha mẹ nuôi về những khó khăn trong thủ tục lúc ban đầu. Trong quá khứ, các cha mẹ nhận con nuôi Việt Nam một cách hợp pháp, nhưng không thể xin hộ chiếu nhập cảnh Mỹ phải ở lại vô thời hạn tại Việt Nam để giải quyết khó khăn hoặc bỏ đứa bé lại.

Gia đình McRoberts ở Seaside, California, gặp chuyện như vậy. Họ nhận hai bé gái hồi tháng Chín, theo hệ thống trước kia thì hộ chiếu nhập cảnh là bước cuối cùng. Jordan, 8 tháng, nhận hộ chiếu nhập cảnh vào Mỹ, nhưng Eden, cũng 8 tháng, bị từ chối hộ chiếu vì trong hồ sơ có chỗ không nhất quán.

Bà McRoberts nói: “Chúng tôi nghe nói là khi đã bị từ chối thì không bao giờ có hộ chiếu nữa, và phải đem Eden trả lại viện mồ côi. Bỏ con lại là chuyện cực kỳ đau đớn. Nhưng tôi phải mang Jordan về nhà. Và tôi có hai đứa con trai, và tôi không gặp chúng đã bốn tuần rồi”.

Bà và chồng, Claude, sĩ quan hải quân, đành trả tiền nuôi Eden trong nhà nuôi dưỡng và tốn tiền cho các nhà điều tra người Việt để tìm hiểu chắc rằng cháu đúng là đã bị bỏ rơi ở bệnh viện - bao gồm chi phí di chuyển, tiền trọ và các phí tổn khác có thể lên tới 20.000 đô.

Nhà Carrolls đã nhận hai bé gái cũng từ cô nhi viện đó. Họ có thể mang về Lillian Rose, 8 tháng, nhưng Madelyn Grace, 10 tháng, phải để lại trong nhà nuôi dưỡng.

“Chúng tôi không được tham dự vào bốn tháng trong đời của cháu, tất cả mọi mốc phát triển của cháu”, vợ chồng Carroll kể cho nghị sĩ Boxer trong lúc các con trai của họ, Jeremy, 6 tuổi, và Grayson, 5 tuổi, đang chơi bên ngoài văn phòng.

Gia đình McRoberts và Carrolls thuê một công ty luật Việt Nam điều tra, giống như bà Sawyer, bà mẹ một mình nuôi con ở Millville, N. J. Trong mỗi trường hợp, họ nói các người đi điều tra thấy trẻ em đợi được nhận làm con nuôi một cách hợp pháp. Tháng trước cơ quan nhập cư liên bang, trong Bộ Nội an, phê chuẩn hộ chiếu cho Madelyn Grace, nhưng hai vợ chồng nói Bộ Ngoại giao chưa làm gì và họ không nhận được lời giải thích tại sao - vì thế họ yêu cầu bà Boxer và nghị sĩ Dianne Feinstein, đảng Dân chủ bang California, giúp đỡ.

Bà Boxer nói bà sẽ vận động Bộ Ngoại giao phê chuẩn hộ chiếu. Phụ tá của bà là Sean Moore nói ông nhận thấy nhiều vụ từ chối hộ chiếu từ hồi tháng Mười. Ông nói 13 trong số 21 vụ từ chối xảy ra sau ngày 1 tháng Mười. Tất cả trừ 7 vụ đã được giải quyết.

Trong số bảy gia đình đó có Tom và Wendy Mills ở Los Angeles, cuộc sống của họ xáo trộn vì cố giữ đứa con nuôi. Ông Mills, diễn viên và kịch tác gia tự do, ở lại Hà Nội để chăm sóc Julie, 8 tháng, sau khi hộ chiếu của cháu bị từ chối, trong khi bà vợ đi đi về về vì công việc kế toán của bà.

Bà Mills viết trong điện thư “căng thẳng tình cảm và khó khăn tài chính. Tôi tới Việt Nam nghĩ là ở lại đây hai, có lẽ ba tuần, rồi bây giờ đã 5 tháng”.

Bộ Ngoại giao không bình luận về các trường hợp cá nhân, nhưng bà Bond nói thoả ước hiện nay với Việt Nam cần sửa đổi lại để ngăn chặn lợi dụng, và có một cơ cấu lệ phí minh bạch cùng các việc khác, và đáp ứng được tiêu chuẩn quốc tế của hiệp ước Hague về việc nhận con nuôi. Vào ngày 1 tháng Tư, Hoa Kỳ bắt đầu là thành viên của hiệp ước. Việt Nam chưa ký hiệp ước Hague.

Bà Bond nói: “Mục đích của việc nhận con nuôi quốc tế là tìm nhà cho mỗi trẻ em mồ côi, chứ không phải là ‘sản xuất’ một đứa bé cho một gia đình. Không phải là thị trường”.

Nguồn: Elizabeth Olson, Families adopting in Vietnam say they are caught in diplomatic jam, New York Times, 11/2/2008.