Thái độ của Hoa Kỳ đối với Đài Loan và Trung quốc

Thom Shanker và Helene Cooper, 22 tháng 12 năm 2007

Washington - Hôm thứ Sáu các viên chức cao cấp bên hành pháp chỉ trích mạnh mẽ Trung quốc và Đài Loan, nói họ đang gây thêm căng thẳng với nhau và với Hoa Kỳ.

Bộ trưởng Ngoại giao Condoleezza Rice đưa ra lời chỉ trích mạnh mẽ bất thường đối với Đài Loan, gọi thẳng dự tính trưng cầu dân ý ở Đài Loan về việc xin gia nhập Liên hiệp quốc là “khiêu khích”.

Tại Ngũ giác đài, bộ trưởng Quốc phòng Robert M. Gates gọi là “bề ngoài” khi bác bỏ lời giải thích của Trung quốc về việc gần đây không cho các chiến hạm Mỹ vào cảng [Hồng Kông] vì ông Gates đã không nói cho các viên chức ở Bắc Kinh biết về vụ bán vũ khí đã dự tính cho Đài Loan.

Trong cuộc họp báo ở Bộ Ngoại giao, bà Rice nói: “Chúng tôi nghĩ cuộc trưng cầu dân ý của Đài Loan xin gia nhập Liên hiệp quốc dưới tên ‘Đài Loan’ là chính sách khiêu khích. Nó gây căng thẳng không cần thiết trong Eo biển Đài Loan và không đem lại lợi ích thật sự cho dân chúng Đài Loan trên trường quốc tế”.

Khi đề cập tới một trong vài vấn đề bà đã đưa ra mà không đợi các ký giả đặt câu hỏi, lời nhận định khắt khe của bà Rice có ý gửi một tín hiệu tới cả Trung quốc và Đài Loan.

Trong khi bà lặp lại chính sách của Hoa Kỳ “chống mọi đe doạ dùng vũ lực và bất cứ hành động đơn phương nào của cả hai phía nhằm thay đổi hiện trạng”, bà đặt Hoa Kỳ ở vị thế đồng tình với Trung quốc về vấn đề trưng cầu dân ý ở Đài Loan. Trung quốc xem Đài Loan như một tỉnh ly khai phải được tái hội nhập vào lục địa, bằng vũ lực nếu cần.

Các viên chức hành pháp nói họ càng lúc càng khó chịu với tổng thống Đài Loan, Trần Thủy Biển. Bắc Kinh chỉ trích cuộc trưng cầu dân ý của Đài Loan là một bước tiến tới độc lập chính thức; nỗ lực đổi tên nước là quan trọng vì tên chính thức của Đài Loan, Cộng hoà Trung hoa, được Trung quốc xem như có ý nghĩa trung thành với ý niệm một nước Trung Hoa.

Tại Ngũ giác đài, ông Gates nói ông đã nói thẳng với giới lãnh đạo Trung quốc trong chuyến viếng thăm của ông tại Bắc Kinh tháng qua rằng bán vũ khí cho Đài Loan là hợp pháp và sẽ tiếp tục khi nào Trung quốc còn gia tăng quân sự dọc theo eo biển.

Đề cập tới cuộc thảo luận của ông tại Bắc Kinh, ngày 5 và 6 tháng Mười Một, ông Gates nói: “Trong những cuộc đàm luận đó, họ đưa vấn đề ra ở nhiều cấp khác nhau việc bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan, và tôi rất thẳng thắn rằng việc bán vũ khí của Mỹ là phù hợp” với luật pháp Hoa Kỳ và các cam kết ngoại giao.

Đây là lời nhận xét thẳng nhất của ông về việc Bắc Kinh hủy bỏ vào phút chót chuyến viếng thăm của chiến hạm Kitty Hawk tại Hồng Kông và dịp lễ Tạ Ơn, và việc [Trung quốc] từ chối cho hai tàu quét mình của Mỹ vào cảng Hồng Kông khi gặp bão ở Thái Bình Dương.

Các sĩ quan hải quân xem việc từ chối trợ giúp tàu quét mìn tìm nhiên liệu và cảng an toàn là vi phạm quy ước và luật hàng hải đã có hàng thế kỷ. Các viên chức Trung quốc nói họ đi đến quyết định này vì ông Gates đã không thông báo cho họ về vụ bán vũ khí cho Đài Loan, mà chỉ tuyên bố tại Hoa Thịnh Đốn ngay sau khi ông bộ trưởng từ Á châu trở về.

Nhưng ông Gates nói hôm thứ Sáu tại cuộc họp báo ở Ngũ giác đài là ông đã nói cho Trung quốc “khi nào họ còn tiếp tục gia tăng lực lượng của họ bên Eo biển Đài Loan, chúng tôi sẽ tiếp tục cho Đài Loan nguồn lực cần thiết để tự vệ, vì thế tôi nghĩ rằng trong một mức độ nào đó, tôi thấy lời tranh biện đó là hơi bề ngoài”.

Cùng lúc đó, ông Gates nói mặc dù Bắc Kinh nỗ lực hiện đại hoá quân sự, ông không xem Trung quốc như kẻ địch, và kêu gọi có sự liên lạc tốt hơn giữa các nước.

“Tôi không xem Trung quốc là kẻ thù,” ông nói, “và tôi nghĩ có nhiều cơ hội cộng tác tiếp tục trong nhiều lãnh vực”.

Ông Gates nói việc từ chối quyền vào Hồng Kông, cùng với việc Trung quốc thử vũ khí chống vệ tinh, có thể là những dấu hiệu “lủng củng trong chính quyền Trung quốc”.

Về vụ thử vũ khí chống vệ tinh, ông nói: “Bộ Ngoại giao [Trung quốc] hình như không hiểu hay biết chuyện đã xảy ra, và hình như có một số bối rối”.

Tương tự, ông nói, trong vụ cấm vào cảng, giới quân sự Trung quốc “có thể quyết định mà không cho phía chính trị biết”.

Phạm Ngũ lược dịch