Một chuyến đi Siem Reap (1/3)

   Thật ra Mouhot không phải là người Âu đầu tiên đến Angkor. Từ thế kỷ 17 đã có nhiều thương gia và giáo sĩ đến đó, nhưng các báo cáo của họ không tạo một ấn tượng nào. Mouhot chết ở Lào năm 1861 vì sốt rét, các ghi chép của ông in trên tạp chí Le Tour du Monde năm 1863 bắt đầu gây sự chú ý của người Âu. Sau đó, hình ảnh huy hoàng của Angkor khêu gợi tình cảm lãng mạn của bọn thực dân đi khai thác thuộc địa với nhiều giả thuyết về khu đền vĩ đại đó, vì họ không thể tưởng tượng dân tộc Khmer có thể làm điều ấy. Angkor là công trình của Hy Lạp, Ai Cập hoặc Maya dựng lên chăng? Một số hình chạm nổi ở Angkor giống nghệ thuật Ba Tư và Ai Cập một cách lạ kỳ, và các ngôi đền ở Angkor khiến ta hình dung đến kim tự tháp ở Guatemala. Tuy nhiên không ai có thể chối cãi rằng kiến trúc Angkor mang rõ dấu ấn của văn minh Ấn Độ với những nét đặc thù của văn hoá Khmer.

*

    Máy bay Vietnam Airlines từ Sài Gòn đáp xuống Siem Reap (nghĩa là “đánh bại Xiêm La”) sau một giờ bay. Từ trên phi cơ nhìn xuống, Biển Hồ rộng mênh mông vàng đục phù sa. Dưới ánh nắng 1 giờ trưa gay gắt, tắc xi đậu hàng dãy ngoài cửa hải quan đón du khách về khách sạn trong thị trấn với giá $5, hoặc có thể thuê bao nửa ngày với giá $10. Anh lái tắc xi quảng cáo một khách sạn gần trung tâm thị trấn với giá rẻ hơn Palm Village cạnh phi trường. Cô tiếp viên Sydney Angkor Hotel tươi cười chào đón và cho giá $18 một ngày, khác với lời của anh tài xế, thế là có một màn nghịch ngợm cò cưa trả giá còn $16 một ngày cho một căn phòng máy lạnh tươm tất. Theo nhiều người đã đến Siem Reap, tài xế tắc xi là một chỗ dựa khá tin cậy. Tuy họ không hiểu cặn kẽ về lịch sử và nghệ thuật của từng khu đền như các hướng dẫn viên chuyên nghiệp, tài xế tắc xi có thể dẫn du khách len lỏi qua những luật lệ bất thành văn ở địa phương.

   Lênh đênh trên Biển Hồ

    Siem Reap có khoảng 800.000 người, và được xem là một trong những tỉnh có nền kinh tế khá nhất Cam Bốt nhờ du khách đến Angkor Wat. Đồng đô la được sử dụng song hành với đồng riel tại địa phương (US$1 = 4.000R). Biển Hồ cách thị trấn Siem Reap khoảng 15 km về phía nam, ven hồ có một làng nổi gồm hàng trăm chiếc thuyền lớn, mỗi năm di chuyển hai lần theo mùa nước. Sách hướng dẫn du lịch của Lonely Planet gọi đây là Làng nổi Việt Nam, nơi đây có khá nhiều người gốc Việt khiến ta nhớ đến làng nổi ở Long Xuyên. Dân cư sinh sống trong những căn nhà nổi đậu san sát gần bờ hồ, phía dưới quây lại nuôi cá, thậm chí có cả cá sấu, bên trên là chỗ ở, trồng hoa, nuôi heo, hoặc buôn bán. Làng có một ngôi trường cho trẻ em, một nhà thờ Công giáo, vài cửa hiệu sửa chữa máy móc khá quy mô, cửa hàng bán quà lưu niệm, khách sạn và vài nhà hàng sang trọng cho du khách, mọi thứ nổi lênh đênh trên mặt nước đầy lục bình. Tháng 7 vào mùa mưa lũ nên ngành du lịch đã bắt đầu đưa du khách từ Phnom Penh đến Siem Reap bằng thuyền. Đến 4 giờ chiều, anh lái tắc xi đề nghị quay lại mua vé thăm khu đền Angkor cho ngày hôm sau và dùng vé đó để tham quan miễn phí sau 5 giờ chiều nay (một lợi ích khi có người địa phương hướng dẫn).

Angkor

 

    Angkor, người Cam Bốt phát âm là nokor hoặc ongkor, bao gồm vùng đất rộng hơn 200 km² phía bắc Biển Hồ, thuộc tỉnh Siem Reap, nơi vương quốc Khmer đặt kinh đô từ thế kỷ thứ 9 đến khi suy tàn trong thế kỷ 14. Vào lúc thịnh vượng nhất, Angkor có hơn một triệu dân, và các vị vua nối tiếp nhau xây dựng những ngôi đền kỳ ảo cùng một hệ thống kinh đào và hồ nước đủ tưới cho các cánh đồng quanh vùng.

    Đặc điểm chung của các ngôi đền ở Angkor là có cổng ra đúng bốn hướng đông tây nam bắc, hầu như mọi thứ đối xứng qua trục đông tây, ở trung tâm là ngọn tháp lớn nhất. Chung quanh mỗi dinh thự có nhiều lớp tường cao, đôi khi có hào nước rộng. Những ngôi đền đầu tiên thường xây bằng gạch. Đến thế kỷ thứ 10, sa thạch và đá ong được dùng nhiều hơn. Trong vùng Angkor có rất nhiều đền đài, dưới đây là một số kiến trúc chính.

Angkor Wat

    Angkor Wat là địa điểm được dân địa phương ưa thích. Vào một buổi sáng thứ Sáu du khách có thể tò mò quan sát các đám cưới đang diễn ra tại đó. Cô dâu, chú rể cùng phù dâu và phù rể dẫn nhau đến chụp ảnh ngày cưới, như khắp xó mọi nơi trên quả đất này, cũng quần là áo lượt, cũng hớn hở xe hoa. Tuy chưa thịnh trị, nhưng đã rõ là cảnh thái bình.

Angkor Wat.

    Angkor Wat nằm trong khu đất gần 2km², chung quanh là hào nước rộng 220m. Lan can hai bên con đường lát đá băng qua hào nước dẫn vào đền từ phía tây tạc hình rắn naga khổng lồ. Sau đó là một lối đi dài 350m vào cung điện có ba tháp cao khiến khách tham quan trầm trồ vì vẻ vĩ đại của nó.

     Chính giữa Angkor Wat có ba nền vuông chồng lên nhau, nền ngoài cùng cao 4m mỗi cạnh khoảng 200m, nền giữa cao thêm 6m mỗi cạnh khoảng 110m, nền trong cùng mỗi cạnh 60m cao thêm 13m nữa. Bậc thang lên nền càng vào trong càng hẹp và cao, có đoạn phải bám bằng cả hai tay để leo lên khiến du khách tự hỏi không hiểu các đấng vua chúa với triều phục oai vệ làm sao bước lên đó.

    Hình chạm cao hơn 2m trên bức tường dài hun hút của nền ngoài cùng được biết đến như bức chạm nổi dài nhất thế giới, kể lại thần thoại Ấn giáo, các sự tích trong bộ sử thi Mahabharata, và các trận đánh lịch sử của vua Suryavarman II, người khởi công xây dựng Angkor Wat vào đầu thế kỷ 12 và hoàn tất sau 30 năm.

Hình chạm vũ công apsara.

    Bức tường của khu nền thứ hai chạm trổ hàng ngàn nữ thần và vũ nữ apsara quyến rũ với đường nét sắc sảo và tinh tế có thể nói là đẹp nhất trong Angkor Wat giữa các hàng cột khắc hoa văn tỉ mỉ. Người ta đếm được gần 2.000 hình apsara trên khắp các bức tường trong đền, và nhận dạng được 36 kiểu tóc chải bới tỉ mỉ khác nhau qua các hình chạm này. Một số hình chạm đã bị hư hại hoặc phai nhạt màu sơn, một số khác bóng loáng do bàn tay kẻ hành hương xoa lên để cầu được tốt lành. Theo thần thoại Ấn giáo, khiêu vũ là một sinh hoạt vừa linh thiêng vừa gợi cảm, và các vũ công apsara là biểu tượng của sinh sản, liên lạc với thế giới thần linh bằng điệu múa để xin cho mùa màng tươi tốt.

    Sự tích “Khuấy biển sữa” khắc trên hành lang dài hàng trăm mét ở bức tường phía đông Angkor Wat phát xuất từ huyền thoại Ấn giáo: 13 báu vật bị thất lạc trong biển vũ trụ. Con rắn khổng lồ Vasuki tình nguyện làm sợi dây thừng để thần thánh và ma quỷ khuấy biển vũ trụ suốt một ngàn năm. Ravana chỉ huy 91 con quỷ kéo đầu rắn, Hanuman cùng 88 vị thần kéo khúc đuôi. Đoạn giữa Ravana quấn quanh núi Mandara, biểu hiện là một ngôi tháp. Có lúc núi Mandara bị chìm và được rùa thần cùng Vishnu giúp nâng lên. Thần Vishnu bốn tay, hiện thân là vua Suryavarman II, điều khiển cuộc khuấy biển sữa nổi bọt thành chất bổ dưỡng cho đời sống và sản sinh ra vô số báu vật, trong đó có các vũ nữ apsara, hình ảnh độc đáo của văn minh Khmer.

    Những bậc thang hẹp và cao ngất đến chóng mặt ở sân trong dẫn lên nền tháp thứ ba, nơi ngày xưa chỉ có vua và giáo sĩ được phép đến. Nguyên thủy là một ngôi đền Ấn giáo, Angkor Wat cũng có một số tượng Phật do các nhà sư mang đến từ cuối thế kỷ 12. Lối đi sau tượng Phật ở khu phía nam dẫn đến lỗ hổng ở ngọn tháp chính giữa, nơi các nhà khảo cổ người Pháp đã tìm được nhiều món trang sức và cổ vật bằng vàng. Từ trên nền tháp thứ ba, du khách có thể rảo quanh để ngắm toàn cảnh Angkor và vùng rừng núi phụ cận.

Phnom Bakheng

    Phnom Bakheng cách Angkor Wat hơn 1km về phía bắc, là một trong những ngôi đền đầu tiên xây cất vào cuối thế kỷ thứ 9 sau khi dời đô về vùng Angkor. Du khách phải leo lên một ngọn đồi cao 65 mét để tới đền, hoặc thuê voi với giá 15 Mỹ kim. Vì vị trí chiến lược trên cao, Phnom Bakheng đã có thời là nơi đóng quân trấn giữ kinh đô. Kiến trúc Phnom Bakheng mang phong cách Ấn giáo và là địa điểm lý tưởng để đón xem mặt trời lặn trên vùng Angkor cổ kính.