Trong lùm cây

    Quan lớn hỏi tôi có thấy gươm giáo không?

    Không, không có, thưa quan lớn. Tôi chỉ thấy sợi dây thừng ở gốc cây tuyết tùng gần đó. Và... dạ, ngoài sợi dây, tôi còn thấy có cái lược. Thế thôi. Rõ ràng ông ta đã đánh nhau trước khi bị giết, vì cỏ và lá tre rụng bị giẫm nát khắp chung quanh. “Con ngựa có gần đó không ạ?” Không, thưa quan lớn. Người đi vào còn khó, nói chi tới ngựa.

Lời khai của nhà sư đi đường với quan đô sát

    Lúc nào à? Chắc chắn vào khoảng trưa hôm qua, thưa ông. Người đàn ông bất hạnh đang đi trên đường nối liền từ Sekiyama tới Yamashina. Ông ta đi bộ về hướng Sekiyama cùng với người đàn bà trên lưng ngựa, bây giờ tôi biết là vợ ông ấy. Khăn đội đầu che khuất mặt bà ấy. Tôi chỉ thấy màu áo của bà ấy, bộ áo màu hoa cà. Con ngựa màu nâu đỏ, bờm đẹp. Chiều cao của bà ta? Ồ, khoảng một mét ba mươi lăm. Tôi là người tu hành Phật giáo nên không chú ý đến những đặc điểm của bà ấy. Ồ, người đàn ông đeo gươm cùng với cung tên. Tôi nhớ ông ta mang khoảng hai mươi mấy mũi tên trong ống tên.

    Tôi không ngờ số phận ông ấy như vậy. Đúng là đời người phù du như hạt sương mai hay ánh chớp. Tôi không biết nói gì để tỏ cho hết lòng thương cảm đối với ông ấy.

Lời khai của nha dịch với quan đô sát

    Kẻ bị tôi bắt là ai ạ? Hắn là tên cướp khét tiếng Tajomaru. Tôi bắt được hắn lúc hắn đã ngã ngựa. Hắn đang rên rỉ trên cầu Awataguchi. Giờ nào ạ? Lúc trời còn nhá nhem tối hôm qua. Xin thưa để quan lớn rõ, hồi trước tôi đã định bắt hắn, nhưng không may hắn trốn thoát. Hắn mặc kimono lụa xanh đậm và đeo cây gươm dài. Như quan lớn thấy, hắn kiếm được cung tên ở đâu đó. Quan lớn nói bộ cung tên này giống như của người chết? Vậy thì Tajomaru phải là kẻ sát nhân. Cây cung quấn dây da, ống tên sơn mài màu đen, mười bảy mũi tên gắn lông ó - tôi tin là hắn có tất cả những món này. Vâng, thưa quan lớn, con ngựa, như quan lớn nói, màu nâu đỏ có bờm đẹp. Tôi tìm thấy con ngựa đang ăn cỏ bên vệ đường cách cây cầu đá một quãng, sợi dây cương dài còn lủng lẳng. Đúng là trời xui đất khiến cho hắn bị con ngựa hất ngã.

    Trong tất cả bọn cướp lảng vảng quanh Kyoto, tên Tajomaru này gây nhiều tai hoạ nhất cho phụ nữ trong thành. Mùa thu năm ngoái, một bà vợ tới Đền Toribe ở sau núi Pindora, chắc là đi lễ, bà ta bị giết chết cùng với đứa con gái. Người ta nghi là hắn giết. Nếu tên tội phạm này đã giết người đàn ông kia thì không biết hắn còn làm gì với vợ ông ta. Kính xin quan lớn xem xét luôn vấn đề này.

Lời khai của bà cụ với quan đô sát

    Vâng, thưa quan lớn, cái xác đó là người đã cưới con gái tôi. Anh ấy không phải dân Kyoto. Anh ấy là samurai ở trấn Kokufu thuộc tỉnh Wakasa. Tên anh ấy là Kanazawa Takehiko, hai mươi sáu tuổi. Anh ấy tính tình hoà nhã, vì thế tôi chắc chắn là anh ấy không làm gì khiến cho người khác giận.

    Con gái tôi à? Tên nó là Masago, mười chín tuổi. Nó là đứa cương nghị, vui tính, nhưng tôi chắc chắn nó chưa hề biết bất cứ người đàn ông nào ngoài Takehiko. Mặt nó nhỏ trái xoan, da ngăm, có nốt ruồi ở khoé mắt trái.

    Hôm qua Takehiko về Wakasa với con gái tôi. Vận rủi nào dẫn đến nông nỗi đáng buồn thế này! Còn số phận con gái tôi thì sao đây? Tôi đành cam chịu mất con rể, nhưng tôi lo phát ốm cho số phận con gái tôi. Trời ơi, xin quan lớn vạch từng gốc cây, ngọn cỏ tìm nó. Tôi thù ghét tên cướp Tajomaru đó, có phải nó tên đó không. Không những con rể của tôi, mà còn con gái tôi... (Những lời sau cùng của bà chìm trong nước mắt).

Lời thú tội của Tajomaru

    Ta giết hắn, nhưng không giết ả. Ả đi đâu? Ta không biết. Ồ, khoan. Có tra tấn cũng không thể bắt ta khai điều ta không biết. Bây giờ sự thể đã ra thế này, ta sẽ không giấu các ngươi điều gì.

    Hôm qua, khoảng sau giờ ngọ ta gặp hai vợ chồng đó. Đúng lúc đó gió thổi qua giở cái khăn che mặt người vợ, do đó ta thoáng thấy khuôn mặt cô ả. Rồi lập tức mặt lại bị che đi. Có thể vì vậy cô ả nom giống bồ tát. Ngay khi đó ta quyết định bắt cô ả dù có phải giết người chồng.

    Tại sao ư? Đối với ta giết người không phải là chuyện ghê gớm như các ngươi tưởng. Khi vợ bị bắt thì người chồng thế nào cũng phải chết. Giết người, ta dùng cây gươm đeo bên hông. Ta là kẻ duy nhất giết người à? Ngươi, ngươi không dùng gươm. Ngươi giết người bằng quyền lực, bằng tiền. Có khi ngươi lấy cớ là vì lợi ích của họ để giết họ. Đúng là họ không chảy máu. Họ vẫn khoẻ mạnh, nhưng dù sao cũng là giết họ. Khó mà nói kẻ nào có tội nặng hơn, ngươi hay ta. (Mỉm cười mỉa mai).

    Nhưng nếu bắt được người đàn bà mà không giết chồng thì vẫn tốt hơn. Vì thế ta quyết định bắt cô ả, và cố hết sức đừng giết hắn. Nhưng không thể làm trên đoạn đường Yamashina. Vì thế ta dàn xếp lừa cặp vợ chồng vào núi.

    Dễ lắm. Ta làm kẻ đồng hành với họ, rồi kể có một gò mộ cổ trong núi phía đó, ta đã đào lên thấy nhiều gương và kiếm. Rồi ta nói với họ là ta đã chôn mọi thứ trong lùm cây sau núi, và ta muốn bán giá rẻ cho ai muốn mua. Rồi... ngươi thấy, lòng tham ghê gớm chưa? Hắn nghe ta nói rồi động lòng mà không biết. Chưa tới nửa giờ sau họ quay đầu ngựa vào núi với ta.

    Khi hắn tới trước lùm cây, ta nói kho tàng chôn trong đó, và bảo họ tới xem. Người chồng không phản đối, hắn đã mờ mắt vì tham. Người vợ nói sẽ đợi trên lưng ngựa. Nhìn lùm cây rậm rạp thì cô ả nói thế cũng là bình thường. Nói thật cho các ngươi, kế của ta diễn ra đúng như ý muốn, vì vậy ta vào lùm cây với hắn, để cô ả phía sau một mình.

    Lúc đầu lùm cây chỉ toàn tre. Sau khoảng năm mươi thước có đám cây tuyết tùng khá thưa. Nơi này thuận tiện cho mục đích của ta. Vừa vạch lối qua lùm cây ta vừa nói khéo với hắn rằng kho tàng chôn dưới mấy cây tuyết tùng. Khi nghe ta nói, hắn hăm hở vạch lối qua lùm cây tiến về phía cây tuyết tùng nhỏ. Một lát sau tre thưa dần, bọn ta tới chỗ mấy cây tuyết tùng mọc thành hàng. Ngay khi tới nơi, ta từ phía sau ôm lấy hắn. Vì là một tay kiếm có tập luyện, hắn khá mạnh, nhưng bị tấn công bất ngờ, vì vậy võ nghệ cũng vô ích. Chẳng mấy chốc ta trói chặt hắn vào gốc một cây tuyết tùng. Dây thừng ở đâu ta có à? Trời ơi, là ăn cướp nên lúc nào ta cũng có sẵn dây thừng để trèo tường. Dĩ nhiên để ngăn hắn khỏi kêu la thì chỉ cần nhét lá tre rụng vào miệng hắn là xong.

    Khi xong phần hắn, ta quay lại bảo cô vợ tới gặp hắn, vì hình như hắn bỗng dưng bị bệnh. Khỏi cần nói là kế này cũng trót lọt. Cô ả làm rơi cái nón cói, để ta nắm tay dắt sâu vào lùm cây. Vừa nhìn thấy chồng, cô ả rút ngay ra con dao ngắn. Ta chưa hề thấy một phụ nữ nào dữ tợn như vậy. Nếu không cảnh giác thì ta đã bị đâm vào sườn. Ta né, nhưng cô ả cứ chém tới. Đáng lẽ cô ả đã làm ta bị thương nặng hay giết ta chết. Nhưng ta là Tajomaru. Ta tìm cách đánh rơi con dao của cô ả mà không cần rút gươm. Đàn bà dũng cảm nhất mà không có vũ khí thì cũng vô phương tự vệ. Ít nhất ta cũng thoả mãn được ý chiếm đoạt cô ả mà không cần lấy mạng người chồng.

    Đúng... không phải lấy mạng hắn. Ta không có ý giết hắn. Khi ta định rời khỏi lùm cây, bỏ lại cô ả khóc lóc phía sau, thì cô ả điên cuồng bám chặt lấy cánh tay ta. Trong tiếng nức nở, cô ả nói hoặc là chồng hoặc là ta phải chết. Cô ả nói để hai người đàn ông biết mối nhục của mình còn khổ nhọc hơn là chết. Cô ả hổn hển nói muốn làm vợ kẻ nào sống sót. Khi đó ta bỗng điên tiết muốn giết hắn. (Kích động áo não).

    Kể cho các ngươi như vậy, chắc ta hình như là kẻ độc ác hơn các ngươi. Nhưng ngươi chưa thấy vẻ mặt cô ả. Nhất là cặp mắt rực lửa của cô ả lúc đó. Khi nhìn vào mắt cô ả, ta muốn ả là vợ ta dù cho ta có bị sét đánh. Ta muốn ả là vợ ta... trong đầu ta chỉ có một ước muốn đó. Đây không phải chỉ là thói dâm ô như các ngươi nghĩ. Lúc đó nếu ta chỉ muốn sắc dục, chắc chắn ta sẽ không ngại xô ngã cô ả rồi bỏ đi. Như vậy đáng lẽ lưỡi gươm ta đã không vấy máu hắn. Nhưng trong khoảnh khắc ta nhìn trừng trừng vào khuôn mặt cô ả trong lùm cây tối, ta quyết định sẽ không rời khỏi nơi đó mà không giết hắn.

    Nhưng ta không muốn giết hắn một cách bất công. Ta cởi trói hắn và nói hắn so gươm với ta. (Sợi thừng tìm thấy ở gốc cây tuyết tùng là sợi thừng ta đã bỏ rơi lúc đó). Hầm hầm giận dữ, hắn rút cây gươm chắc nịch ra. Rồi nhanh như chớp, hắn lao tới ta một cách dữ tợn mà không nói một lời. Không cần phải kể các ngươi cũng biết kết quả trận đánh. Hai mươi ba nhát... hãy nhớ cho kỹ. Tới bây giờ ta vẫn còn nể phục. Chưa ai dưới gầm trời này so gươm với ta được hai mươi nhát. (Mỉm cười khoái trá).

    Lúc hắn ngã xuống, ta vừa hạ lưỡi gươm nhuốm máu, vừa quay tìm cô ả. Nhưng ta sửng sốt thấy cô ả đã bỏ đi. Ta tự hỏi cô ả trốn đi đâu. Ta tìm trong bụi tuyết tùng, ta lắng tai, nhưng chỉ nghe tiếng rên trong cổ của kẻ hấp hối.

    Chắc lúc bọn ta bắt đầu so gươm, cô ả có thể đã bỏ trốn qua lùm cây để đi kêu cứu. Nghĩ vậy, ta biết tính mạng mình đang nguy. Vì vậy ta cướp lấy thanh gươm và cung tên của hắn rồi chạy ra phía đường núi. Ở đó ta thấy con ngựa của cô ả vẫn đang lặng lẽ ăn cỏ. Kể cho các ngươi mấy chi tiết về sau chỉ phí lời, nhưng trước khi vào thành ta đã bán thanh gươm rồi. Đó là tất cả lời thú tội của ta. Ta biết dù sao đi nữa ta cũng bị bêu đầu, vì vậy hãy xử ta tội nặng nhất. (Thái độ thách thức).

Lời sám hối của thiếu phụ đến chùa Shimizu

    Gã mặc kimono lụa xanh đó sau khi cưỡng bức tôi đã nhìn chồng tôi bị trói mà cười nhạo báng. Chồng tôi chắc kinh khiếp lắm! Nhưng dù anh ấy có đau đớn cố gắng đến mấy thì càng làm cho sợi thừng siết chặt thêm. Bất kể thân mình, tôi lảo đảo chạy tới bên anh ấy. Có thể là tôi định chạy tới anh ấy, nhưng hắn lập tức hất tôi ngã xuống. Đúng lúc đó tôi thấy ánh mắt không thể tả của chồng tôi. Một điều gì không sao tả xiết... mắt anh ấy đến giờ vẫn còn làm tôi rùng mình. Cái nhìn trong khoảnh khắc ấy của chồng tôi, dù anh ấy không nói được lời nào, đã tỏ hết tâm can anh ấy. Ánh mắt anh ấy không giận dữ hay đau buồn... chỉ một tia lạnh, một cái nhìn khinh miệt. Đau đớn vì cái nhìn trong mắt anh ấy hơn là vì bị tên cướp đánh, tôi thét lên bất tỉnh.

    Đến khi tỉnh lại, tôi thấy tên mặc áo lụa xanh đã bỏ đi. Tôi chỉ thấy chồng tôi còn bị trói ở gốc cây tuyết tùng. Tôi gượng ngồi dậy trong đám lá tre, và nhìn vào mặt anh ấy; nhưng ánh mắt anh ấy vẫn như trước.

    Dưới ánh mắt lạnh giá khinh miệt chỉ có thù ghét. Hổ thẹn, đau buồn, tức giận... tôi không biết tả lòng mình lúc đó ra sao. Lảo đảo đứng lên, tôi đi tới chồng.

    Tôi nói với anh ấy, “Takejiro, đã đến nông nỗi này em không thể sống với anh được nữa. Em quyết định chết... nhưng anh cũng phải chết. Anh đã thấy nỗi ô nhục của em. Em không thể để anh sống thế này.”

    Tôi chỉ nói được như thế. Anh ấy vẫn nhìn tôi trừng trừng kinh tởm và khinh miệt. Lòng tôi đau khổ, tôi tìm thanh gươm của anh ấy. Chắc tên cướp đã lấy đi. Thanh gươm lẫn cung tên đều không thấy trong lùm cây. Nhưng may thay con dao ngắn còn nằm dưới chân tôi. Giơ con dao khỏi đầu, tôi lại nói, “Bây giờ anh giao mạng cho em. Em sẽ chết theo anh ngay.”

    Khi nghe những lời này, anh ấy mấp máy môi một cách khó nhọc. Vì miệng anh ấy bị nhét đầy lá, tất nhiên không nghe tiếng anh ấy được. Nhưng liếc mắt tôi cũng hiểu được lời anh ấy. Khinh miệt tôi, cái nhìn của anh ấy chỉ nói, “Giết ta đi”. Nửa tỉnh nửa mê, tôi đâm con dao qua bộ kimono màu hoa cà vào ngực anh ấy.

    Rồi chắc tôi lại bất tỉnh. Khi tỉnh lại tôi nhìn lên, anh ấy đã thở hơi cuối cùng, vẫn còn bị trói. Một vệt nắng chiều xuyên qua đám tuyết tùng và tre, chiếu lên khuôn mặt tái xanh của anh ấy. Tôi nén tiếng nức nở, cởi sợi thừng khỏi xác anh ấy. Rồi... rồi tôi sẽ ra sao vì tôi không còn sức để kể nữa. Dù sao tôi vẫn không có nghị lực để chết. Tôi đâm dao vào cổ, tôi lao mình xuống hồ ở chân núi, và tôi đã thử tự sát bằng nhiều cách. Không thể chấm dứt đời mình, tôi vẫn sống trong ô nhục. (Mỉm nụ cười bơ vơ). Một kẻ không xứng đáng như tôi, chắc ngay cả đức Quan Âm cũng ruồng bỏ. Tôi giết chồng. Tôi bị tên cướp cưỡng bức. Tôi làm được gì bây giờ? Tôi làm được gì bây giờ... tôi... (Dần dần nức nở thảm thiết).

Lời kể của người chết qua người lên đồng

    Sau khi cưỡng bức vợ ta, tên cướp ngồi đó bắt đầu an ủi cô ấy. Dĩ nhiên ta không nói được. Toàn thân ta bị trói chặt vào gốc cây tuyết tùng. Nhưng lúc đó ta đã đưa mắt ra hiệu cho cô ấy nhiều lần để nói “Đừng tin tên cướp”. Ta muốn tỏ ý đại khái như thế. Nhưng vợ ta vừa rũ rượi ngồi trên đám lá tre, vừa nhìn đăm đăm vào lòng. Ta thấy cô ấy dường như đang lắng nghe hắn. Ta đau khổ vì ghen tức. Trong lúc đó tên cướp cứ nói khéo, từ chuyện này sang chuyện khác. Cuối cùng tên cướp cả gan đưa ra đề nghị trơ tráo. “Một khi đã thất tiết, cô không thể sống êm ấm với chồng được nữa, vậy thì sao không làm vợ ta? Vì thương nên tôi mới cưỡng bức cô.”

    Trong khi tên tội phạm nói, vợ ta ngửng mặt lên như đang trong cơn hôn mê. Chưa bao giờ cô ấy đẹp như lúc đó. Người vợ xinh đẹp của ta trả lời hắn thế nào trong khi ta bị trói ngồi đó? Ta đang là hồn ma vất vưởng, nhưng mỗi khi nghĩ tới câu trả lời của cô ấy, ta lại bừng bừng giận dữ và ghen tuông. Đúng vậy, cô ấy nói,... “Vậy thì đem tôi theo ông bất cứ nơi nào.”

    Tội của cô ấy không phải chỉ thế. Nếu chỉ có như vậy thì ta đã không quá dằn vặt trong cõi tối tăm. Khi để tên cướp nắm tay dắt ra khỏi lùm cây như thể trong cơn mơ, cô ấy bỗng nhiên tái xanh, rồi chỉ ta đang bị trói ở gốc cây tuyết tùng mà nói, “Giết anh ấy đi! Tôi không thể sống với ông khi anh ấy còn sống.” Cô ấy thét lên nhiều lần như điên cuồng, “Giết anh ấy đi!” Thậm chí tới nay những lời đó còn chực hất ta ngã chúi xuống vực thẳm tối tăm không đáy. Có bao giờ miệng con người nói ra một lời căm thù như thế chưa? Có bao giờ tai con người nghe những lời đáng nguyền như thế chưa, dù chỉ một lần? Dù chỉ một lần một lời... (Tiếng cười khỉnh bật ra). Nghe những lời đó, chính tên cướp cũng tái xanh. “Giết anh ấy đi,” cô ta vừa hét vừa bám chặt cánh tay hắn. Hắn nhìn cô ấy trừng trừng, không trả lời giết hay không... nhưng ta chưa kịp nghĩ ra hắn sẽ nói gì thì cô ấy đã bị đánh ngã xuống đám lá tre. (Lại cười khỉnh). Tên cướp lặng lẽ khoanh tay nhìn ta rồi nói, “Ngươi định làm gì nó? Giết nó hay tha nó? Ngươi chỉ cần gật đầu. Giết nó chứ?” Chỉ những lời này cũng đủ cho ta tha thứ tội ác của hắn.

    Trong khi ta do dự, cô ấy thét lên rồi chạy vào sâu trong lùm cây. Tên cướp lập tức túm lấy cô ấy, nhưng nắm hụt cánh tay áo.

    Sau khi cô ấy trốn đi, hắn nhặt thanh gươm và cung tên của ta. Hắn cắt một nhát đứt dây trói ta. Ta nhớ hắn lẩm bẩm, “Rồi sẽ tới số phận của ta.” Rồi hắn biến mất khỏi lùm cây. Sau đó bốn bề im lắng. Không, ta nghe tiếng khóc. Vừa tự cởi trói, ta vừa lắng nghe, và ta nhận ra đó là tiếng khóc của chính ta. (Im lặng một lúc lâu).

    Ta chống thân thể mệt lả lên khỏi gốc cây tuyết tùng. Trước mặt ta là con dao ngắn sáng loáng của vợ ta đánh rơi. Ta nhặt nó lên rồi đâm vào ngực. Một ngụm máu trào lên miệng ta, nhưng ta không cảm thấy đau. Khi ngực ta lạnh, mọi thứ đều im lắng như xác chết trong mồ. Cái im lắng thăm thẳm quá! Không một tiếng chim hót giữa bầu trời trên nấm mồ trong hốc núi này. Chỉ có ánh nắng hiu hắt nấn ná trên những cây tuyết tùng và đồi núi. Lát nữa thôi ánh nắng sẽ nhạt dần tới khi không còn thấy tuyết tùng và tre nữa. Ta nằm đó, bao bọc trong im lắng sâu thẳm.

    Rồi có người rón rén tới. Ta cố xem đó là ai. Nhưng bóng tối đã vây quanh. Có người... bàn tay vô hình của kẻ đó nhẹ nhàng rút con dao ngắn khỏi ngực ta. Cùng lúc ấy máu lại trào lên miệng ta. Cuối cùng ta vĩnh viễn chìm vào bóng tối của hư không.

__________________________________________

Akutagawa Ryunosuke sinh năm 1892 tại Tokyo, và được người vú nuôi từ nhỏ vì không hợp tuổi với cha mẹ, sau đó sống với người cậu, vì mẹ bị bệnh thần kinh. Năm mười tuổi ông đã học tiếng Hán và tiếng Anh, đọc các tác giả thời Minh Trị và Edo, cũng như các tác phẩm cổ điển của Trung Hoa và Âu châu. Ông theo học tại Đại học Hoàng gia Đông Kinh ban Anh văn, viết luận án về nhà thơ Anh William Morris, và dạy Anh văn vài năm.

Trong những năm ở đại học, ông và các bạn sáng lập một tạp chí văn chương gây được sự chú ý của Natsume Soseki, và trở thành lãnh tụ trường phái tân hiện thực. Tuy thường dùng đề tài phong kiến, ông luôn thử nghiệm phong cách kể truyện mới với những soi rọi tâm lý sâu sắc. Hai truyện ngắn của ông Rashomon và Trong lùm cây được đạo diễn Kurosawa Akira gom lại làm thành phim năm 1950. Ông tự sát năm 1927 vì hoài nghi, sợ bị điên và nỗi ám ảnh ma quái thưở nhỏ.

Trong lùm cây dịch theo bản tiếng Anh, In a Grove, của Kojima Takahashi, trích trong Modern Literatures of the Non-Western World, do Jayana Clerk và Ruth Siegel tuyển chọn, HarperCollins College Publishers, New York, xuất bản năm 1995.