Rashomon

Rashomon kể câu chuyện qua ba thời điểm khác nhau: lúc sự việc xảy ra trong rừng, lúc những người biết chuyện hồi tưởng lại nơi công đường, và lúc ba người dân thường ở cổng thành tìm cách giải thích biến cố chính. Kurosawa sử dụng tương phản tam giác một cách tài tình. Tương phản giữa tên cướp và hai vợ chồng, chuyển sang cuộc đối chọi tay đôi - tên cướp và người chồng hoặc người vợ, hoặc giữa hai vợ chồng - nhưng ống kính dồn dập hoán đổi vai trò chính diện cho từng nhân vật dưới bóng cây loang lổ để mô tả tình huống và xung đột nội tâm của từng người. Tương phản giữa anh tiều phu bối rối vì những gì đã chứng kiến tận mắt, nghe tận tai và có can dự phần nào, với nhà sư hoang mang và tiếc thương cho kiếp người, với gã thường dân ranh mãnh và tỉnh táo của kẻ ngoài cuộc. Tương phản giữa ánh nắng lấp loáng làm nhạt nhoà sự thật trong rừng, với màu đen trắng sắc nét và phi thực giữa chốn công đình, với hiện thực mưa tầm tã nơi cổng thành cao vút và con người nhỏ bé bên dưới.

Cách đặt máy quay trong phim của Kurosawa luôn luôn tạo được chiều sâu nhiều lớp trên màn ảnh. Chiếm cả khung ảnh là bầu trời vần vũ như tràn lên khán giả, và một vệt đen mỏng bên dưới là mặt đất có tên cướp Tajomaru hùng hổ phi ngựa từ xa. Hoặc cảnh trời mưa như trút ở Cổng La Sinh, cận ảnh là viên ngói vỡ dưới đất tung toé nước, ở góc xa là ba người ngồi bên cạnh đống lửa cùng bàn tán về một câu chuyện mà họ không hiểu. Đối nghịch với cảnh đó là sân nắng, nhưng lạnh lẽo của công đình, chỉ có cát bên dưới và vách tường trắng làm nền phía sau, nơi những người trong cuộc trực diện với khán giả để kể lại sự việc đã xảy ra. Hoặc lúc anh tiều phu vác rìu đi trong rừng, lúc tiến lại gần, lúc thấp thoáng xa xa, lúc giữa trời nắng rõ, lúc bóng cành lá lấp lánh trên mặt và trên cây rìu, trong tiếng nhạc giao hưởng Boléro của Maurice Ravel, lặp đi lặp lại cùng những nốt nhạc trong nhiều tiết tấu khác nhau, bằng những nhạc cụ khác nhau, như đang kể câu chuyện đời người qua nhiều góc cạnh. Khó có ai hiểu và dùng Boléro được như Kurosawa.

Nhân vật phản diện duy nhất trong Rashomon là gã thường dân từ cận ảnh chạy vào trú mưa dưới cổng. Hắn nghe anh tiều phu và nhà sư than thở, rồi biết câu chuyện hấp dẫn và tìm cách cật vấn để tìm ra sự thật. Hình như chúng ta cũng tò mò như gã, muốn biết sự thật và sẽ dùng khả năng phán đoán của mình để khăng khăng phải có một sự thật, và chỉ một sự thật đúng như nhận xét của mình. Có lẽ sự thật trong cuộc sống cũng nhoè nhoẹt và đổ nát như Cổng La Sinh.

Rashomon, 88 phút, 1950.

Đạo diễn: Kurosawa Akira.

Kịch bản: Kurosawa Akira, Hashimoto Shinobu.

Phỏng theo truyện ngắn Trong lùm cây và Rashomon của Akutagawa Ryunosuke.

Quay phim: Miyagawa Kazuo.

Diễn viên: Mifune Toshiro (Tajomaru),

Shimura Takashi (tiều phu), Chiaki Minoru (nhà sư),

Kyo Machiko (người vợ), Mori Masayuki (người chồng),

Honma Fumiko (người lên đồng), Kato Daisuke (nha dịch),

Ueda Kichijiro (thường dân).

4/2007