Những đòn phép của đảng cộng sản Hà Nội
Đã đến lúc những Đại biểu Quốc hội Việt Nam phải hành xử chức năng của mình.
 |
| Gs Carlyle Thayer.
|
Đã đến lúc những Đại biểu Quốc hội Việt Nam phải hành xử chức năng của mình.
Việt Nam đã có được tiếng tốt như là một đất nước có đầu óc đổi mới, tiến bộ và đang lột bỏ cái gốc cộng sản. Đầu tư nước ngoài đổ vào, và sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam vượt xa những nước láng giềng của họ. Đóng góp phần lớn cho sự tiến bộ này là ông thủ tướng năng động Nguyễn Tấn Dũng, là người đã có những nỗ lực cải cách và chống tham nhũng như là ưu tiên hằng đầu kể từ ngày ông nhậm chức năm 2007. Nhưng cho dẫu cái hình ảnh tiến bộ của ông Dũng, ông vẫn đang đánh một trận đánh đầy gian nan khốn khó - mà sự thường là từ thua tới thua.
Trước hết, là chiến trường giữa hai phe cấp tiến và bảo thủ: báo chí. Cấp tiến ở đây không có nghĩa là chấp nhận một nền tự do báo chí hoàn toàn độc lập. Nhưng họ xem một sự tự do báo chí thông thoáng chút sẽ là một công cụ hữu ích nhằm kiểm soát sự tham nhũng và như thế làm giảm thiểu những nguồn gốc có khả năng gây bất mãn với sự lãnh đạo của đảng. Phe bảo thủ thì cho rằng một sự tự do báo chí thông thoáng như thế là một sự thách thức đối với đảng, và hiện giờ đây tuồng như phe bảo thủ đang thắng thế.
Mới tháng rồi, hai nhà báo - Nguyễn Việt Chiến của tờ Thanh Niên, và Nguyễn Văn Hải của tờ Tuổi Trẻ -- đã bị bắt và bị kết tội lạm dụng quyền lực. Cả hai nhà báo này đã từng điều tra vụ án tham nhũng của Bộ Giao thông liên quan đến chuyện biển thủ công qũy 7 triệu đô-la để cá độ những trận bóng đá châu Âu. Theo luật Việt Nam thì những nhà báo này có thể bị giam giữ trong bốn tháng trước khi bị truy tố và nếu bị kết án họ có thể phải bị án tù một năm.
Chuyện bắt bớ này gởi một tín hiệu cho thấy nó không thuần chỉ là một sự trấn áp giới báo chí. Nó nhấn mạnh một điểm là Thủ tướng Dũng đang mất sự kiểm soát trong vài trò thủ tướng và vấn đề thực sự đang nằm trong sự kiểm soát của đảng. Phe bảo thủ trong đảng, chẳng hạn, đang kiểm soát Bộ Thông tin và Truyền thông, là bộ phận chịu trách nhiệm kiểm soát báo chí. Năm 2007, họ đã ngăn cản không cho ông Dũng đưa những người trẻ hơn vào Nội các của ông. Những người bảo thủ này cũng ngăn cản sự bổ nhiệm người thư ký của cựu Thủ tướng Võ Văn Kiệt vào chức vụ bộ trưởng của Bộ Thông tin và Truyền thông mới được thành lập. Thay vào đó, một đảng viên cao cấp gốc người Nghệ An, ông Lê Doãn Hợp đã được bổ nhiệm vào chức vụ này.
Giáo sư Carlyle Thayer. Nguồn: kb.osu.edu
Được cầm đầu bởi Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, phe bảo thủ có một cơ sở vững chắc. Phe này tạo nên cho mình một nhóm nắm phần kiểm soát trong Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung Ương đảng Cộng sản, là nơi mà bộ phận công an có nhiều tay chân nằm ở đây nhất. Bộ trưởng Bộ Công an Lê Hồng Anh đã nhận được rất nhiều phiếu chỉ sau ông Nông Đức Mạnh ở Ban Chấp hành Trung Ương Đảng trong lần bầu cử Ban CHTƯ đảng năm 2006. Ba trong tám tân thứ trưởng được chọn vào BCHTƯ đảng là người từ Bộ Công an. Họ coi trọng sự ổn định chính trị và chuyện tiếp tục giữ cái ghế cho mình là trên hết, và họ lấy làm lo lắng về sự bất lực của Thủ tướng Dũng trong vấn đề giải quyết nạn lạm phát một cách có hiệu qủa và những bất cập xã hội khác.
Ông Dũng đang mất dần sự ủng hộ của đại chúng. Rất nhiều người dân thành thị đã không lấy làm vừa lòng vì ông Dũng bất lực không giải quyết được vấn đề ô nhiễm, nạn kẹt xe trầm trọng và nạn tham nhũng. Mới gần đây nhất, sự lạm phát đã ảnh hưởng đến túi tiền của họ nặng nề. Điều này, dĩ nhiên, không là hoàn toàn lỗi của ông Dũng. Kể từ khi nhậm chức năm ngoái, ông đã bổ nhiệm một ủy ban điều hành cấp cao để giải quyết chuyện tham nhũng và đã công bố rằng ông muốn Bộ Công an xúc tiến nhanh chóng cuộc điều tra trong những vụ án gọi là nổi cộm đó. Nhưng những nỗ lực đó dậm chân tại chỗ, do sự chống đối từ những người bảo thủ.
Có nhiều cái đang bị hăm dọa trong chuyện tranh giành quyền lực này. Những người bảo thủ trong đảng đã hạn chế sự cởi mở của Việt Nam khi cho rằng những vấn đề tự do và nhân quyền là một phần của diễn biến hòa bình. Nói một cách khác, họ đã cố gắng hù dọa giàn lãnh đạo đảng rằng cái ý tưởng mở rộng kinh tế, đặc biệt về phía Hoa Kỳ, tất sẽ đưa đến chuyện cởi mở về phương diện chính trị, không tránh khỏi. Theo sự suy diễn này, những lực lượng thù địch ở nước ngoài sẽ bắt tay với những người tranh đấu trong nước để lật đổ hệ thống độc đảng của Việt Nam. Cái hậu qủa của chuyện này là một tiến trình cải cách ba hồi khi chạy khi đứng.
Những tay bảo thủ trong đảng cũng góp phần lớn trong việc định hướng mối quan hệ với Trung Quốc. Mới năm ngoái đã có những cuộc biểu tình bất ngờ chống Trung Quốc xảy ra ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh qua chuyện tranh chấp ở vùng biển Nam Hải. Khi ông Mạnh viếng thăm Bắc Kinh để thảo luận với cấp lãnh đạo, những tay bảo thủ trong đảng đã tăng cường mối quan hệ giữa hai đảng bao gồm những quan hệ ý thức hệ.
Đã nhiều tháng qua cho đến nay, đã có những tin đồn rằng sự chia rẽ trong nội bộ đảng đã trở nên trầm trọng đến nỗi hội nghị bất thuờng đã được nhóm họp để giải quyết vấn đề. Trong lịch sử đảng cộng sản Việt Nam, chỉ có một lần duy nhất trước đây đã xảy ra như thế năm 1994. Nếu cuộc họp này xảy ra, thì sự lãnh đạo và những chính sách của ông Dũng đề ra sẽ bị chỉ trích nặng nề. Nó cũng sẽ biểu hiện sự lội ngược dòng cho những nỗ lực của Việt Nam hiện không đi đến đâu trong việc làm giảm dần sự kiểm soát của đảng trong vấn đề điều hành nhà nước và từ đó có thể có cơ may phát triển một hệ thống trách nhiệm ở các bộ.
Để cho Việt Nam có cơ may thành công trong tình huống hiện nay, các Đại biểu Quốc hội đóng một vai trò quan trọng sinh tử, chứ không phải là những đảng viên bảo thủ đang đứng sau màn giựt dây, Đại biểu Quốc hội phải khẳng định quyền lực của mình để giám sát chính sách nhà nước và sự lãnh đạo của thủ tướng. Nếu họ không làm được như thế, những thành công mới đạt được gần đây của Việt Nam sớm muộn gì rồi cũng bị co rút lại.
