Nguyễn Tấn Dũng thăm Ba Lan

Thủ tướng Ba Lan Jarosław Kaczyński và thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng duyệt đội danh dự - Ảnh: Thanh Thanh Hải

Khác với sự đưa tin rầm rộ của truyền thông Việt Nam, các báo xuất bản tại Ba Lan ngày 13/9 và 14/9 vẫn chưa thấy đăng tin về chuyến thăm viếng chính thức này. Ngược lại, hai nhật báo lớn "Rzeczpospolita" và "Gazeta Wyborcza" lại "nhanh nhẩu" đưa tin về hoạt động của những người đối lập Việt Nam tại Ba Lan và thông báo về việc biểu tình trước dinh Thủ Tướng.

Chuyến viếng thăm của ông Dũng được cho là diễn ra trong bối cảnh không mấy thuận lợi về mặt chính trị khi mà cách đây mấy tuần, Quốc Hội Ba Lan vừa giản tán giữa nhiệm kỳ (2005-2009) và các đảng phái chính trị đang rất bận rộn với sự tranh cử sắp tới. Nhưng ít nhất, nó cũng đem lại một số lợi ích kinh tế cho Việt Nam nhất là trong bối cảnh nền kinh tế hai nước đều đang tăng trưởng mạnh (1) và kim ngạch thương mại giữa hai quốc gia liên tục tăng lên trong những năm gần đây. Việt Nam trông chờ vào việc Ba Lan có thể cho vay tiền để phát triển một số ngành kinh tế như đóng tàu, luyện kim, khai thác mỏ... vốn là thế mạnh của Ba Lan.

Từ cầu nối cho quan hệ Ba - Việt...

Ba Lan là nước có khoảng 50.000 người Việt Nam sinh sống, chủ yếu tập trung tại Warsaw. Tiền thân của cộng đồng người Việt là những người đã từng học tập tại đây, sau đó chọn Ba Lan làm nơi an cư lập nghiệp. Nhưng cộng đồng người Việt chủ yếu được hình thành từ thập niên 90s, một cộng đồng mà chính quyền Ba Lan đánh giá là năng động và thành đạt nhất trong số các cộng đồng nước ngoài tại đây. Còn chính quyền Việt Nam coi đó như cầu nối trong quan hệ thương mại và ngoại giao giữa hai nước.

Điều khác cơ bản với sự hình thành cộng đồng người Việt tại các nước phương Tây là cộng đồng người Việt tại Ba Lan chủ yếu ra đi từ miền Bắc và họ là những di dân về kinh tế. Rất ít người quan tâm tới chính trị, trong khi đó, nhiều người vẫn còn mang nặng tư tưởng "ơn Đảng, "ơn Bác” và coi những hoạt động đòi hỏi dân chủ, nhân quyền của một nhóm nhỏ những người đồng hương ở đây là phản động. Những cái tên: Nguyễn Văn Lý, Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Văn Đài, Nguyễn Vũ Bình... hoàn toàn xa lạ với nhiều người Việt ở đây.

Đa số người Việt tại Ba Lan sống bằng buôn bán. Những người buôn bán nhỏ không mấy ai quan tâm tới sự kiện thăm viếng này. Họ còn bận rộn với hàng hóa từ nửa đêm và lo lắng với việc chợ trời Sân Vận Động, nơi kiếm sống của khoảng 5.000 người Việt sẽ bị thu hồi trong nay mai để xây sân vận động quốc gia phục vụ cho Euro Cup 2012; phấp phỏng với sự lên xuống gía của đồng đô-la... Chị M, một người bán hàng rong trên sân vận động cho hay: "Ối giời, ông này ông nọ sang thì cũng thế, chúng tôi có được cái gì đâu. Nếu có ký được những hợp đồng béo bở thì cũng vào túi mấy ổng thôi”.

Trái ngược với những người buôn bán nhỏ, giới doanh nghiệp người Việt tại Ba Lan hồ hởi và hy vọng vào chuyến viếng thăm này. Vài ngày trước khi Nguyễn Tấn Dũng sang thăm, trung tâm thương mại ASG (do người Việt xây dựng) đã được trang hoàng rực rỡ bằng cờ hoa… Nơi đây, ông Dũng dự tính sẽ tới thăm vào sáng ngày thứ Bảy 15/9. Trong đoàn tùy tùng 60 doanh nghiệp tháp tùng ông Dũng có những người đã từng làm ăn thành đạt tại Ba Lan và trở về đầu tư tại Việt Nam. Nhiều doanh nhân người Việt tại Ba Lan cũng muốn nhân đây có thể tìm kiếm những cơ hội đầu tư và hợp tác với các doanh nghiệp trong nước. Ông Dũng, theo kế hoạch sẽ có cuộc gặp gỡ với họ vào chiều ngày thứ Bẩy tại khách sạn Hyatt. Giấy mời đã được phân phát có chọn lọc từ nhiều ngày trước.

... Đến những thực hành về dân chủ

Ba Lan được coi như "cái nôi" sản sinh ra những cuộc Cách mạng Nhung lật đổ chế độ Cộng Sản và có thể nó cũng chính là "cái nôi" cho những hoạt động dân chủ của người Việt tại Đông Âu. Tại đây, từ báo Đàn Chim Việt (1999), đến Tập Hợp Vì Dân Chủ cho Việt Nam (2002), rồi Ủy Ban Bảo Vệ Người Lao Động (2006)... lần lượt ra đời và hoạt động. Rồi biểu tình, thu thập chữ ký, vận động chính giới Ba Lan, rải tờ rơi... đã không còn xa lạ nữa với những người Việt hoạt động cho dân chủ.

Những người biểu tình bên ngoài với bức hình nổi tiếng Ảnh: Jędrzej Karpiński - Ośrodek Kultur Orientalnych

Nếu việc biểu tình của người Việt tại Mỹ, Úc, Canada... là "chuyện thường tình ở huyện" thì nó bị coi như một việc tày trời tại Đông Âu, nơi vốn xưa nay là sân sau của Hà Nội. Vì thế rất khó vận động sự tham gia đông đảo của người Việt với đặc thù đã nêu. Một số người cũng bày tỏ sự ủng hộ với nhóm người Việt hoạt động đòi dân chủ nhưng ái ngại, không muốn công khai tham gia.

Trước khi ông Dũng sang mấy ngày, vài người quen đã bóng gió dò hỏi: "Này, bọn Đàn Chim Việt lần này có định biểu tình không đấy?". Họ vẫn còn nhớ và... khiếp vụ biểu tình chống Trần Đức Lương cách đây mấy năm. Và, Đàn Chim Việt thường bị tiếng oan như vậy, mặc dù với tư cách một cơ quan truyền thông, Đàn Chim Việt chưa bao giờ tổ chức biểu tình. Có chăng, một số thành viên của DCVOnline chỉ tới hiện trường để lấy tin hoặc tham gia với tư cách cá nhân.

Bên cạnh sự chuẩn bị của Đại Sứ Quán Việt Nam, của các doanh nghiệp người Việt, một nhóm khoảng chục người Việt Nam hoạt động đòi hỏi dân chủ, nhân quyền tại đây đã âm thầm chuẩn bị kế hoạch "chào đón" Nguyễn Tấn Dũng.

Vài ngày trước, ông Trần Ngọc Thành đã đại diện gửi một bức thư ngỏ tới Thủ tường Ba Lan, Jarosław Kaczyński và Tổng Thống Lech Kaczyński. Bức thư liệt kê những "thành tích" nhân quyền của Việt Nam, nhất là sự việc bắt giam một loạt những người bất đồng chính kiến mà tổ chức Human Rights Watch cho là tồi tệ nhất trong 20 năm qua. Qua đó, những người vận động cho dân chủ kêu gọi chính quyền Ba Lan quan tâm hơn nữa tới nhân quyền cho Việt Nam và đòi hỏi Việt Nam cởi mở hơn về dân chủ... Toàn văn bức thư được đăng tải trên 2 tờ báo Gazeta Wyborcza và Rzeczpospolita số ra ngày 14/9/2007 (đây là 2 nhật báo rất có uy tín trong giới chính trị, kinh doanh và tài chính Ba Lan).

Người Việt biểu tình trước Belweder Palace ở Warsaw (14/09/2007) Nguồn: news.yahoo.com/Ảnh:REUTERS/Peter Andrews (POLAND)

Khoảng 1 giờ trước nghi lễ đón tiếp chính thức tại dinh Thủ Tướng, vài chục người, cả Việt Nam và Ba Lan đã chờ đợi trước cổng ra vào dinh với biểu ngữ, ảnh phiên tòa xử Linh mục Lý, ảnh của các tù nhân chính trị khác như Công Nhân, Nguyễn Văn Đài, Huỳnh Việt Lang, Nguyễn Tấn Hoành, Lê Nguyên Sang... Được biết, cùng tham gia biểu tình với những người Việt Nam là Hội Tự do Ngôn Luận Ba Lan đứng đầu là ông Mirosław Chojecki, Amnesty International Ba Lan, vài văn nghệ sĩ, thượng nghị sĩ, cựu Bộ Trưởng Quốc Phòng Ba Lan, nghị sĩ Quốc Hội châu Âu - ông Janusz Onyszkiewicz...

Trong khi chờ đợi xe Thủ Tướng Việt Nam tới, cánh nhà báo của mấy đài truyền hình và các radio đã tranh thủ phỏng vấn một số người tham dự biểu tình ngay trước cổng dinh Thủ Tướng. Đối với nhiều nhà báo, đây là cơ hội để họ tìm hiểu thêm về tình hình chính trị của Việt Nam và hoạt động của những người đối lập Việt Nam tại Ba Lan.

Việc biểu tình diễn ra ôn hòa và hoàn toàn bình thường trong con mắt người Ba Lan qua lại cũng như những cảnh sát làm nhiệm vụ bảo vệ trật tự tại đó nhưng có lẽ nó gây ngạc nhiên và bực mình cho các nhà trức trách Việt Nam. Mấy người trong đoàn mà có thể là an ninh Việt Nam tiến đến gần với khuôn mặt khó đăm đăm, quan sát một cách bực bội và ném những cái nhìn soi mói, hằn học về phía những người biểu tình...

Sau nghi lễ đón tiếp khá giản đơn, chào cờ và duyệt đội danh dự, hai bên vào hội đàm, cánh nhà báo chờ tới cuộc họp báo được dự kiến diễn ra 2 giờ sau đó.

Sai sót nhỏ, hậu quả lớn

Trong số các phóng viên ghi tên tham dự cuộc họp báo, ngoài các phóng viên của Ba Lan, có một phóng viên Việt Nam - Tôn Vân Anh. Cô đồng thời cũng được biết như một trong những gương mặt hoạt động cho dân chủ tại Ba Lan. Ngay từ khi xuất hiện trong dinh Thủ Tướng với tư cách nhà báo, cô đã bị sự chú ý của phái đoàn Việt Nam. Có thể tên tuổi cũng như hình ảnh của cô đã bị vào sổ đen của an ninh từ trước, cũng có thể họ đã chú ý tới sự có mặt của cô trước đó trong số những người biểu tình ngoài cổng.

Theo yêu cầu của đoàn Việt Nam, nhân viên an ninh đã mời phóng viên đài Châu Á Tự Do Tôn Vân Anh ra ngoài khu vực dinh Thủ tướng Ảnh: Jędrzej Karpiński - Ośrodek Kultur Orientalnych

Theo yêu cầu của phía Việt Nam, Ban bảo Vệ tại Văn phòng Thủ Tướng (Biuro Ochrony Rządu) đã mời Tôn Vân Anh (2), phóng viên đăng ký tham dự với tư cách của đài Á Châu Tự Do ra khỏi dinh Thủ Tướng với lời giải thích giản đơn là "phía Việt Nam không muốn cô có mặt trong buổi gặp gỡ của họ".

Để được vào trong dinh, Tôn Vân Anh đã phải đăng ký từ trước và có sự đồng ý của phía Ba Lan. Đương nhiên phải có thẻ nhà báo. Việc một phóng viên bị đuổi ra, trong khi cô chưa hề có bất kỳ một hoạt động gì có thể nguy hiểm cho cuộc gặp gỡ đã gây ầm ĩ ngay bên ngoài dinh Thủ Tường, nơi hàng mấy chục phóng viên Ba Lan đang chờ đợi cho cuộc họp báo sau đó.

Ngay lập tức các đài TVN24, Hãng thông tấn Ba Lan PAP, Radio TOK, Radio ZET, TVP đã đưa tin và làm phỏng vấn về sự việc này. Các phóng viên coi đó như sự xúc phạm nghề nghiệp, vi phạm tự do báo chí, phản dân chủ...

Ngay trong cuộc họp báo sau đó, nữ phóng viên của Radio TOK đã đạt câu hỏi với Thủ tướng Ba Lan và Việt Nam: "Hai ông bình luận gì về việc một phóng viên có thẻ nhà báo và đã đăng ký tham dự bị đuổi ra khỏi cuộc họp báo này?"

Thủ tướng Ba Lan lúng túng nói rằng: "Trong thời gian làm thủ tướng của mình tôi chưa nghe thấy việc nào tồi tệ như vậy và tôi hứa sẽ làm sáng tỏ vụ việc."

Còn ông Nguyễn Tấn Dũng nói, ông không biết gì về việc này nhưng nếu nó diễn ra trên lãnh thổ Ba Lan thì chắc là phù hợp với luật pháp Ba Lan.

Amnesty International Ba Lan công khai bày tỏ sự phẫn nộ và nói sẽ ra tuyên bố chính thức về việc này. Còn phóng viên Tôn Vân Anh đang xem xét tới khả năng một vụ kiện.

Sự việc tưởng nhỏ nhưng khi báo chí làm ầm ĩ có thể nó sẽ để lại hậu quả khôn lường cho đảng PiS của Thủ tưởng Ba Lan khi mà vòng tranh cử đang đến gần và các đảng phái đang lợi dụng tối đa những sai sót của nhau để tranh giành ảnh hưởng và giành ghế trong kỳ Quốc Hội sắp tới. Nhất là trong thời gian cầm quyền, anh em Kaczyński đã bị lên án nhiều về việc hạn chế những quyền dân chủ của người dân. Điều đó cũng cho thấy rằng, việc tranh đấu cho các quyền dân chủ không những cần thiết tại những nước độc tài mà có khi ngay trong những nước đã có một thể chế dân chủ.

© DCVOnline

---