Các bức biếm họa và quyền tự do ngôn luận

Việt Hồng

Mấy ngày nay, thế giới liên tục chứng kiến những cuôc biểu tình của hàng chục ngàn các tín đồ Hồi giáo từ Iran, Arâp xeut, Pakistan, Libăng...đến Indonesia. Hàng loạt Đại sứ quán của các nước phương Tây như Đan mạch, Na uy, Pháp... bị tấn công. Đoàn người biểu tình đã giận dữ ném gạch đá, rác rưởi, bom xăng... vào các Đại sứ quán nói trên. Thậm chí nhiều nơi, các Đại sứ quán còn bị đốt cháy, các nhân viên sứ quán phải sơ tán. Quốc kỳ của các nước này cũng bị đốt, xé. Hàng loạt các biểu ngữ được trương ra với những lời lẽ nguyền rủa., đe dọa.... Tất cả làm dấy lên một làn sóng bài trừ phương Tây vốn vẫn âm ỷ lâu nay trong các nước Hồi giáo.

Những bức tranh biếm họa với hình Mohammad.

Sau Jyllands Posten, hàng loạt các tờ báo tại Châu Âu cho đăng tải biếm họa Mohammad, châm ngòi cho làn sóng phản đối mạnh mẽ từ thế giới Hồi Giáo

Vào tháng 9 năm 2005, Flemming Rose, người phụ trách mảng văn hóa của tờ báo Jyllands Posten viết thư mời 25 họa sỹ vẽ biếm họa về đề tài Mohammad. Có 12 họa sỹ đã nhận lời và họ được trả 128 dollars cho mỗi bức biếm họa. Sau đó, một tạp chí tại Na uy cũng đăng lại những bức biếm họa này. Đến đầu năm nay thì nhiều tờ báo và tạp chí khác ở châu Âu cũng lần lượt đăng tải.

Trong số 12 bức biếm họa, thì điển hình là bức họa hình Mohammad với chiếc khăn truyền thống của người A rập được quấn trên đầu trông giống như một quả bom có ngòi nổ. Một bức họa khác cũng làm cho thế giới Hồi giáo nổi giận đó là hình Mohammad với lời chú thích là đã hết gái đồng trinh làm phần thưởng cho những kẻ đánh bom tự sát.

Những bức họa này làm người ta nhớ đến xung đột giữa hai quốc gia Anh và Iran trong thập niên 80 của thế kỷ trước. Khởi đầu cuộc xung đột này là tập thơ "Những vần thơ của quỉ sa tăng” bị thế giới Hồi giáo cho là xúc phạm tới họ. Tác giả tập thơ, ông Salman Rushdie, một ngừơi Anh gốc Ấn độ đã phải sống lẩn trốn, chui lủi bao năm để tránh án tử hình mà tòa án Iran đã kết án ông kèm theo giải thưởng một triệu dollars cho cái đầu của ông. Quan hệ giữa hai nước Anh và Iran căng thẳng nhiều năm và chỉ được bình thường hóa sau này khi Iran xóa bỏ bản án tử hình cho tác giả tập thơ.

Cách đây 2 năm, thế giới cũng bàng hoàng khi chứng kiến nhà đạo diễn phim người Hà lan, Theo Van Gogh bị một kẻ hồi giáo cuồng tín người Maroc bắn chết chỉ vì bộ phim của ông vạch trần những bất công mà phụ nữ phải gánh chịu trong xã hội Hồi giáo.

Quyền tự do báo chí và những giới hạn

Biểu tình ở Lebanon

Ở những nước dân chủ Phương Tây, người ta quá quen với những truyện tiếu lâm hay tranh biếm họa mà người bị châm biếm là đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng thậm chí Tổng thống. Chẳng có ai phật ý hay kiện cáo về những vấn đề này. Những truyện cười hay biếm họa liên quan tới Nhà thờ, Linh mục hay cả Giáo hoàng có thể không làm vừa lòng tất cả mọi người nhưng cũng không thấy ai phải xin lỗi hay ở tù.

Xã hội Phương Tây đã trải qua hàng trăm năm để xây dựng nên chế độ dân chủ như ngày nay, trong đó: Quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trong xã hội được tôn trọng, đặc biệt là sự tôn trọng đối với các ý kiến khác biệt, thiểu số. Ngừơi dân cũng độ lượng hơn với mọi sự khác biệt từ chủng tộc, văn hóa, tôn giáo, đến chính kiến...Nếu người nào đó vẽ tranh biêm họa về Mohammad hay về tổng thống Bush thì cũng là chuyện bình thường. Khó có thể đưa ra một giới hạn cho tự do ngôn luận, từ tôn giáo ,tình dục cho đến cả chuyện bồ bịch trăng hoa của tổng thống cũng được / bị báo chí phương Tây đăng tải.

Mọi chuyện không đơn giản như vậy với những chế độ độc tài. Ở những nước Arâp, nơi mà nhiều đạo luật còn man rợ như thời Trung cổ, nơi phụ nữ bị chà đạp nhân phẩm, có thể bị ném đá tới chết, bị đổ bê tông vì nghi ngờ ngoại tình thì sự xúc phạm thánh Allah có thể coi như tội chết. Rất đáng chết. Trong một xã hội độc đoán thì mọi thứ khác người đều không có chỗ đứng.

Chẳng cứ gì các nước Arập, mà ngay tại Việt nam, một ông tổng biên tập báo đã suýt bay chức chỉ vì một cuôc thăm dò về những nhân vật mà giới trẻ yêu thích mà kết quả là thần tượng dân tộc Hồ Chí Minh lại xếp sau mấy ngôi sao nhạc Pop nước ngoài. Với ông thánh này (Hồ Chí Minh) thì dân chúng chỉ có quyền ca ngợi, tán tụng, biểu lộ tình cảm yêu thương... còn mọi ý kiến khác biệt về ông đều có thể bị khép tội phản động, phản quốc. Kẻ nào mà lại cả gan vẽ biếm họa về ông có mà đi tù mọt gông.

Quyền tự do báo chí không phải là không có ở Việt Nam nhưng đó là quyền tự do ca ngợi Đảng và Bác cũng như thứ tự do mà người Hồi giáo đang có đó là tự do ca ngợi thánh Allah.
Mọi ý kiến khác biệt đều không được chấp nhận và có thể gây nên những xung đột. Những cá nhân bất đồng chính kiến / tôn giáo đều có thể bị những án tù hoặc quản chế, bị xúc phạm danh dự thậm chí bị bêu riếu trong xã hội.

Xin lỗi hay không?

Khi xung đột xảy ra, nhiều Đại sứ quán Phương Tây bị đốt cháy, hàng hóa của các nước này bị tẩy chay tại các nước Hồi giáo thì cũng là lúc tại các nước phương Tây nổ ra cuộc tranh luận về một lời xin lỗi. Bộ trưởng ngoại giao Ba Lan, ông Stefan Miller đã thay mặt chính phủ xin lỗi vì trước đó báo Rzeczpospolita đã đăng lại những hình này. Nhưng Na uy, Đan mạch lại từ chối xin lỗi. Tổng thống Đan mạch, ông Anders Fogh Rasmussen bày tỏ sự thông cảm nhưng cho rằng ông không phải xin lỗi chỉ vì một tờ bào đăng bài và cho đó là quyền tự do ngôn luận.

Một số báo giới cũng lên tiếng, ông Roger Koppel tổng biên tập tờ báo Die Welt của Đức nói: "Đây là truyền thống văn hóa của chúng tôi. Tôi nghĩ hoàn toàn là điều hợp lý khi đăng các bức biếm họa như vậy. Tôi không nghĩ chúng đi quá xa. Theo ý riêng của tôi thì chính các phản ứng mới đi quá xa. Thật không thể chấp nhận được tại một nước phương Tây khi mà nếu ai đăng các bức biếm họa như thế thì toà báo phải xin lỗi, rồi thậm chí thủ tướng phải xin lỗi”

Còn bà Munira Mirza, một nhà bình luận về các vấn đề đa văn hóa và tệ nạn bài Hồi giáo thì nói:
"Các báo Anh cần đăng lại những bức hình này để người Hồi giáo ở Anh được trông thấy chúng và tự đáng giá. Vì chúng ta có tự do ngôn luận.”

Có được một nền dân chủ như ngày nay là sự tranh đấu của bao thế hệ, hàng triệu người đã ngã xuống vì nó. Các giá trị dân chủ ngày càng được công nhận rộng rãi ở nhiều nơi trên khắp thế giới. Nền dân chủ Phương Tây đang ngày càng đựơc phổ cập và trở thành giá trị văn hóa của toàn thế giới. Tự do ngôn luận, tự do yêu ghét, tự do bày tỏ chính kiến (dù là ý kiến không giống ai) là quyền của mỗi người. Nền dân chủ của Phương Tây không thể cứ lùi bước và xin lỗi mãi được. Đây là lúc mà tất cả những người cầm bút trên thế giới, các nhà văn, nhà báo, họa sỹ...hãy bày tỏ tình đoàn kết, sự cảm thông với các họa sỹ Đan mạch. Không ai muốn rước vạ vào thân nhưng không thể vì lý do đó mà nhượng bộ trước những thế lực bảo thủ, cực đoan, cuồng tín.

Và, mỗi người đều có quyền nói, viết hay vẽ ra cái mà mình muốn. Không phụ thuộc vào việc cái đó có làm cho những người khác vừa lòng hay không, hay nói như Voltaire (3 thế kỷ trước) để bảo vệ cho quyền tự do ngôn luận rằng: "Tôi không tán thành điều anh nói, nhưng tôi quyết bảo vệ đến chết quyền được nói ra điều đó của anh".


Copyright © 2006 by DCVOnline